درمورد تیروئید کمکار یا کم کاری تیروئید چه می دانید؟ آیا با علائم این اختلال غده تیروئید آشنایی دارید؟ ما قصد داریم در این مقاله از شما را با بیماری کم کاری غده تیروئید آشنا کنیم لططفا تا آخر مقاله با ما همرا باشید .
کم کاری تیروئید
کم کاری تیروئید یعنی غده تیروئید نمی تواند به مقدار کافی هورمون تیروئید برای فعالیت بدن تولید کند. پس اگر که مقدار هورمون تیروئید در خون فردی کم شود آن فرد با بیماری کم کاری تیروئید مواجه شده است.
| چرا آزمایش کمکاری تیروئید انجام میدهیم؟ | علائم کمکاری تیروئید چیست؟ |
|---|---|
| تشخیص کمکاری تیروئید و اختلالات هورمونی مرتبط | خستگی و بیحالی |
| بررسی علت افزایش وزن بدون دلیل مشخص | افزایش وزن |
| ارزیابی علت ریزش مو و خشکی پوست | ریزش مو و خشکی پوست |
| بررسی اختلالات قاعدگی و ناباروری در زنان | اختلال در قاعدگی یا ناباروری |
| پایش عملکرد تیروئید در بیماران تحت درمان یا با سابقه خانوادگی | عدم تحمل سرما |
| ارزیابی کمکاری تیروئید در صورت وجود بیماریهای خودایمنی یا مصرف برخی داروها | یبوست |
کم کاری تیروئید چه زمانی رخ میدهد؟
کم کاری تیروئید زمانی اتفاق می افتد که بدنتان هورمون تیروئید لازم را تولید نمیکند. تیروئید در جلوی گردن قرار دارد. این غده وظیفه ترشح هورمونها را بر عهده دارد تا به بدن کمک کند که انرژی را تنظیم و مصرف کند. می توان گفت غده تیروئید تقریبا مسئول تامین انرژی برای تمام اندامهای بدن می باشد.این غده وظایف مهمی برای کمک به تنظیم و مصرف انرژی بدن دارد.
می توان گفت تیروئید منبع انرژی برای تمام اندام های بدن است و عملکردهایی مانند ضربان قلب و نحوه عملکرد دستگاه را کنترل می کند. بدون هورمون تیروئید کافی، عملکرد طبیعی بدن شروع به کند شدن می کند.
کم کاری تیروئید که هیپوتیروئیدیسم یا تیروئید کم کار می نمامند ، بیشتر زنان را تحت تاثیر قرار میدهد. این اختلال اغلب در افراد بالای ۶۰ سال را مبتلا میکند، ولی ممکن است این بیماری در هر سنی رخ بدهد.
درمان کم کاری تیروئید
درمان کمکاری تیروئید معمولاً ساده، مؤثر و بلندمدت است و هدف اصلی آن جبران کمبود هورمونهای تیروئیدی در بدن میباشد. رایجترین روش درمان، مصرف روزانه داروی **لووتیروکسین** است که نقش هورمون تیروئید را ایفا کرده و باعث بهبود علائمی مانند خستگی، افزایش وزن، خشکی پوست و کاهش تمرکز میشود. مقدار دارو بر اساس سن، وزن، شدت بیماری و نتایج آزمایش خون (بهویژه TSH) توسط پزشک تنظیم میگردد و لازم است بهصورت منظم مصرف شود. با رعایت دوز صحیح و پیگیری دورهای، بیشتر بیماران میتوانند زندگی کاملاً طبیعی و بدون علامت داشته باشند.
علائم کم کاری غده تیروئید
اصلی ترین علائم کم کاری تیوئید این است که برخلاف پرکاری تیروئید سطح ترشح هورمون تیروئید کاهش یافته وواکنشهای شیمیایی مرتبط با متابولیسم بدن باعث اختلال شده و کاهش پیدا کرده است. در اکثر افراد درگیر تیروئید کم کار این علائم ظاهر میشود:
1-کم شدن آستانه تحمل نسبت به سرمای آب و هوا
2- بیمار در حرکت کردن دچار اختلال و کندی شده است
3- اشتهای طبیعی به غذاخوردن ازبین رفته است
4- احساس خستگی و ضعف شدید حتی پس از استراحت کافی
5- کلفت شدن غیرطبیعی صدا
6- ایجاد اسپاسم و گرفتگی در عضلات
7- بروز مشکل یبوست
8- احساس خواب آلودگی در طول روز
9- کاهش سطح هوشیاری و تمرکز
10- بیحس شدن دست و پا
11- ورم کردن صورت و چشم
12- افزایش وزن
13- برهم خوردن سیکل قاعدگی
14- تشدید خونریزی قاعدگی
15- نازایی
16- گواتر
علائم فوق در تمام افراد بروز نمیکند و شدت و ضعف آن ها مختلف است.متفاوت خواهد بود. در هر صورت انجام آزمایش و تشخیص متخصص ضرورت دارد.
انواع کم کاری تیروئید
بیماری کم کاری تیروئید انواع مختلفی دارد که در ادامه شما را با آنها اشنا میکنیم.
۱. هیپوتیروئیدی مادرزادی
اگر یک نوزاد که متولد میشودو از همان زمان تیروئید آن به خوبی هورمون ترشح نمی کند آن نوزاد به اغلب بیماری هیپوتیروئید مادر زاد مبتلا است. این بیماری یک مورد شایع است و۱ از هر ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ نوزاد با این اختلال متولد میشوند.
بیماری هیپوتیروئیدی مادرزادی اغلب در سایر افراد خانواده هم دیده میشود. اگر در خانواده سابقه ابتلا به بیماریهای تیروئید را دارید خوب است در زمینهی غربالگری نوزاد خود دقت و پیگیری بیشتری داشته باشید.
۲. هیپوتیروئیدی خود ایمنی
بیماری هیپوتیروئید خود ایمینی بیماری است که فرد گاهی اوقات به اشتباه بعضی از قسمت های خود بدن را بیگانه تشخیص میدهد و به اشتباه به مبارزه با آنها میپردازد. اگر که بدن به قسمت هایی از خود آسیب میرساند و یا از عملکرد صحیح آنها جلوگیری میکند، به بیماری خودایمنی مبتلا شدهایم.
زمانی که غده ی تیروئید به بدن خود حمله می کند و عملکرد آن قطع میشود. ایم بیماریهای خود ایمنی منجر به کمکاری یا پرکاری میشوند. کمکاری خودایمنی تیروئید، تیروئیدیت هاشیموتو نامیده میشود که التهاب غدهی تیروئید است.
این بیماری بیشتر در زنان رواج دارد. بیماری هاشیموتو همچنین بیشتر در دورهی بلوغ فرد دیده میشود. بیمارانی که با اختلالات خودایمنی دیگری همچون دیابت درگیر هستند، بیشتر در معرض تیروئید کم کار خودایمن قرارمیگیرند.
۳. کم کاری تیروئید یاتروژنیک
کم کاری این بیماری هنگامی رخ میدهد که غدهی تیروئید به صورت کامل و یا جزئی برداشته میشود و یا در اثر اتفاق و حادثهای بیرونی، آسیب میبیند. در این حالت ، غدهای وجود ندارد که بخواهد هورمون تولید کند، یا غده تیروئید سلول کافی برای تولید هورمون ندارد.
۴. کم کاری تیروئید مرکزی
بدن ما از مغز ما فرمان می گیرد . مغز به نقاط مختلف بدن دستور میدهد و آنها دستور را اجرا میکنند. دستورات از طریق پیامهای عصبی و یا شیمیایی به نقاط مختلف بدن میرسند. پیک شیمیایی همان هورمونها هستند.
اگر که مغز فرمان تحریک ترشح هورمون محرک تیروئید را نفرستد، ساخته و ترشح نمیشود. در این صورت اکثر بیماران، تیروئید سالمی دارند، بلکه مشکل از دستوراتی می باشد که به غدهی تیروئید میرسد. هیپوتیروئیدی مرکزی امکان دارد به دلیل نبود هورمونهای زیررخ بدهد:
هورمون رشد.
هورمون محرک غدهی فوق کلیه
- هورمونهای محرک جنسی که عملکرد غدد جنسی را تنظیم میکنند.
- پرولاکتین که هورمون ترشحکنندهی شیر است.
- اوکسی توسین که هورمون منقبضکنندهی عضلات صاف رحمی است.
چه کسانی به کم کاری تیروئید مبتلا می شوند؟
در هر فردی امکان این است که به بیماری کم کاری تیوئید منتلاشود .
اما در اکثر مواقع در افراد :
- سابقه خانوادگی بیماری تیروئید داشته باشید.
- یک بیماری خود ایمنی مانند دیابت نوع 1 یا بیماری سلیاک داشته باشید.
- با ید رادیواکتیو یا داروهای ضد تیروئید درمان شده اید.
- تابش به گردن یا بالای سینه داشته اید.
- جراحی تیروئید (تیروئیدکتومی جزئی) داشته باشید.
- در شش ماه گذشته باردار یا بچه دار شده اید.
کم کاری تیروئید در بانوان
زنان هم امکان دارد به بیماری کم کاری تیروئید مبتلا شوند اکثرا ممکن است این اتقاق در دوران بارداری رخ دهد این بیماری یکی از بیماریهای پر رواج در زنان است زیرا کسانی که تیروئید کم کار داشتهاند و یا در مرز کم کاری تیروئید بودهاند، با قرار گرفتن در وضعیت بارداری که یک بدن برای دو نفر فعالیت میکند، بیشتر در معرض تغییرات قرار میگیرند.
برای کمکاری تیروئید چه بخوریم و چه نخوریم؟
در کمکاری تیروئید، تغذیه نقش حمایتی مهمی در کنار درمان دارویی دارد. مصرف غذاهای سرشار از ید متعادل، سلنیوم و روی مثل ماهی، تخممرغ، لبنیات، مغزها و حبوبات به عملکرد بهتر تیروئید کمک میکند. در مقابل، زیادهروی در مصرف سویا، فستفودها، غذاهای فراوریشده و سبزیجات خانواده کلم بهصورت خام (مثل کلم، گلکلم و بروکلی خام) توصیه نمیشود، چون ممکن است جذب ید یا عملکرد غده تیروئید را مختل کنند. نکته مهم این است که هیچ غذایی جای دارو را نمیگیرد، اما تغذیه درست میتواند علائم را بهتر کنترل کند.
| دستهبندی | مواد غذایی | توضیح و نکته مهم |
|---|---|---|
| مواد غذایی مفید ✅ | ماهی، میگو، تخممرغ | منبع خوب ید و پروتئین؛ به تولید هورمونهای تیروئیدی کمک میکنند. |
| مواد غذایی مفید ✅ | لبنیات (شیر، ماست، پنیر) | حاوی ید و کلسیم؛ بهویژه در صورت کمبود ید مفید هستند. |
| مواد غذایی مفید ✅ | مغزها (گردو، بادام، فندق) | سرشار از سلنیوم و روی؛ نقش مهمی در عملکرد تیروئید دارند. |
| مواد غذایی مفید ✅ | حبوبات (عدس، نخود، لوبیا) | منبع پروتئین گیاهی و مواد معدنی؛ به بهبود انرژی بدن کمک میکنند. |
| مواد غذایی قابلمصرف با احتیاط ⚠️ | سویا و فرآوردههای آن | مصرف زیاد ممکن است جذب داروی تیروئید را کاهش دهد؛ بهتر است با فاصله از دارو مصرف شود. |
| مواد غذایی قابلمصرف با احتیاط ⚠️ | کلم، گلکلم، بروکلی خام | در صورت مصرف خام و زیاد ممکن است عملکرد تیروئید را مختل کنند؛ پختهشده مشکلی ندارد. |
| مواد غذایی مضر ❌ | فستفودها و غذاهای فرآوریشده | باعث افزایش التهاب و تشدید خستگی و اضافهوزن میشوند. |
| مواد غذایی مضر ❌ | قند و شیرینیجات صنعتی | کنترل وزن را سختتر کرده و علائم کمکاری تیروئید را تشدید میکنند. |
میوههای مفید برای کمکاری تیروئید
میوهها بهطور مستقیم تیروئید را درمان نمیکنند، اما به بهبود انرژی، گوارش و کاهش التهاب کمک زیادی میکنند. سیب، پرتقال، کیوی، انار، انواع توتها و موز از میوههای مفید برای افراد مبتلا به کمکاری تیروئید هستند چون سرشار از آنتیاکسیدان، فیبر و ویتامین C میباشند. این میوهها به کاهش یبوست، تقویت سیستم ایمنی و کنترل وزن کمک میکنند. بهتر است میوهها بهصورت تازه و در حد متعادل مصرف شوند و از زیادهروی در آبمیوههای صنعتی پرهیز شود.
کمکاری تیروئید چند باشد خطرناک است؟
عدد خطرناک کمکاری تیروئید معمولاً با TSH مشخص میشود. بهطور کلی، اگر TSH بالاتر از ۱۰ باشد، کمکاری تیروئید جدی محسوب میشود و نیاز به درمان قطعی دارد. مقادیر بین ۴.۵ تا ۱۰ معمولاً خفیف تا متوسط هستند و بسته به علائم، سن و شرایط فرد (مثل بارداری) ممکن است نیاز به درمان داشته باشند. بالا بودن طولانیمدت TSH بدون درمان میتواند باعث مشکلاتی مثل بیماریهای قلبی، افسردگی، ناباروری و اختلالات متابولیک شود، بنابراین تفسیر آزمایش باید حتماً توسط پزشک انجام شود.
سخن پایانی
کمکاری تیروئید یکی از اختلالات شایع هورمونی است که در صورت تشخیص بهموقع و درمان صحیح، بهخوبی قابل کنترل بوده و مانعی برای داشتن یک زندگی سالم و طبیعی ایجاد نمیکند. توجه به علائم اولیه، انجام منظم آزمایشهای تشخیصی، مصرف دقیق دارو و رعایت سبک زندگی سالم نقش مهمی در پیشگیری از عوارض این بیماری دارند. از آنجایی که تشخیص قطعی کمکاری تیروئید تنها از طریق آزمایش خون امکانپذیر است، توصیه میشود برای انجام آزمایش کمکاری تیروئید و بررسی دقیق شاخصهایی مانند TSH و T4، به آزمایشگاه گلسا مراجعه کنید تا با اطمینان و دقت بالا، روند سلامت خود را پیگیری نمایید.
سوالات متداول
کمکاری تیروئید باعث چاقی میشه؟
بله، یکی از شایعترین علائمشه، اما با درمان درست و تنظیم دارو، وزن معمولاً قابل کنترله.
آیا کمکاری تیروئید درمان قطعی داره؟
در بیشتر موارد درمانش دائمیه، نه به معنی بد بودن؛ فقط باید دارو منظم مصرف بشه تا بدن طبیعی کار کنه.
داروی لووتیروکسین رو تا آخر عمر باید خورد؟
در خیلی از افراد بله، ولی بعضی موارد خفیف یا موقتی ممکنه بعداً قطع بشه (فقط با نظر پزشک).
قرص تیروئید رو کی و چطوری بخوریم؟
صبح ناشتا، با یه لیوان آب، حداقل ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل از صبحانه.
کمکاری تیروئید باعث ریزش مو میشه؟
بله، کاملاً شایعه؛ با شروع درمان معمولاً ریزش مو کمتر میشه.
آیا کمکاری تیروئید باعث نازایی میشه؟
اگه درمان نشه میتونه روی باروری تأثیر بذاره، ولی با تنظیم هورمون معمولاً مشکلی نیست.
کمکاری تیروئید در بارداری خطرناکه؟
اگه کنترل نشه بله، ولی با مصرف منظم دارو، بارداری سالم امکانپذیره.
چه غذاهایی برای کمکاری تیروئید خوب نیست؟
مصرف زیاد سویا، کلم خام، گلکلم خام و فستفودها توصیه نمیشه (در حد متعادل مشکلی ندارن).
استرس روی تیروئید تأثیر داره؟
بله، استرس میتونه علائم رو تشدید کنه و تنظیم هورمون رو سختتر کنه.
کمکاری تیروئید باعث افسردگی میشه؟
خیلی وقتها بله؛ چون هورمونها روی خلقوخو اثر مستقیم دارن.
با طب سنتی یا گیاهی میشه کمکاری تیروئید رو درمان کرد؟
خیر، هیچ درمان گیاهی جایگزین داروی تیروئید نیست؛ فقط ممکنه کمککننده باشه.
هر چند وقت یه بار باید آزمایش تیروئید بدیم؟
معمولاً هر ۶ تا ۸ هفته اول درمان و بعد از تنظیم، هر ۶ ماه تا یک سال.