پوکی استخوان چیست؟ راهنمای کامل تشخیص، پیشگیری و آزمایش پوکی استخوان
پوکی استخوان یکی از شایعترین بیماریهای متابولیک استخوان است که بیشتر در سالمندان، بهویژه خانمهای یائسه دیده میشود. این بیماری بهصورت تدریجی و خاموش پیشرفت میکند و در بسیاری از موارد تا زمان بروز شکستگی تشخیص داده نمیشود. تشخیص زودهنگام از طریق آزمایشها و بررسیهای تخصصی، نقش بسیار مهمی در پیشگیری از عوارض جدی پوکی استخوان دارد.
در آزمایشگاه گلسا در تهران و کرج، امکان انجام آزمایشهای مرتبط با سلامت استخوان و بررسی عوامل خطر پوکی استخوان فراهم است. مراجعین میتوانند با تماس تلفنی یا مراجعه حضوری اقدام کنند و نتیجه آزمایشها از طریق پیامک برای آنها ارسال میشود.
پوکی استخوان چگونه اتفاق میافتد؟
استخوان بافتی زنده است که بهطور مداوم در حال بازسازی میباشد. در شرایط طبیعی، تعادل دقیقی بین تخریب استخوان قدیمی و تشکیل استخوان جدید وجود دارد. زمانی که این تعادل به هم میخورد و سرعت تخریب از بازسازی بیشتر میشود، تراکم استخوان کاهش یافته و استخوانها حالتی اسفنجی، نازک و شکننده پیدا میکنند که به آن پوکی استخوان یا استئوپروز گفته میشود.
حداکثر تراکم استخوانی در حدود ۲۵ سالگی ایجاد میشود و پس از ۳۵ سالگی بهتدریج کاهش مییابد. این کاهش در زنان پس از یائسگی به دلیل افت سطح استروژن، با سرعت بیشتری رخ میدهد.
پوکی استخوان ناشی از کمبود چیست؟
کاهش تراکم استخوان میتواند ناشی از کمبود برخی مواد ضروری مانند کلسیم، ویتامین D، منیزیم و فسفر باشد. در بسیاری از افراد، مرحلهای به نام استئوپنی قبل از پوکی استخوان ایجاد میشود که هشدار مهمی برای شروع اقدامات پیشگیرانه است. عوامل ژنتیکی، سبک زندگی، تغذیه نامناسب و مصرف برخی داروها در این روند نقش دارند.
کیفوز چیست؟
کیفوز یا گوژپشتی، یکی از پیامدهای شایع پوکی استخوان پیشرفته است که معمولاً در اثر شکستگیهای فشاری مهرههای ستون فقرات رخ میدهد. این حالت بیشتر در سالمندان، بهویژه زنان مسن دیده میشود و میتواند باعث درد مزمن، کاهش قد و محدودیت حرکتی شود.
علائم پوکی استخوان چیست؟
پوکی استخوان در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است. بسیاری از افراد تنها زمانی متوجه بیماری میشوند که دچار شکستگی ناشی از ضربههای خفیف مانند زمین خوردن یا حتی سرفه شدید میشوند.
علائم پوکی استخوان در زنان، مردان و جوانان
علائم پوکی استخوان در زنان و مردان تفاوت زیادی ندارد و اغلب شامل درد استخوان، شکستگیهای مکرر، کمردرد مزمن و کاهش قد است. در جوانان و کودکان، پوکی استخوان اغلب بهدلیل بیماریهای زمینهای یا اختلالات ژنتیکی بروز میکند و با ضعف استخوان و شکستگیهای غیرمنتظره همراه است.
پوکی استخوان شدید در سالمندان
در سالمندان، پوکی استخوان میتواند باعث شکستگیهای ناتوانکننده، بهویژه در ناحیه لگن و ستون فقرات شود. این شکستگیها اغلب منجر به کاهش استقلال فرد، بستری طولانیمدت و افت کیفیت زندگی میشوند.
پوکی استخوان در کودکان
پوکی استخوان کودکان و نوجوانان معمولاً نادر است اما میتواند بهدلیل مشکلات ژنتیکی، سوءتغذیه، کمبود ویتامین D یا بیماریهای مزمن ایجاد شود. تشخیص زودهنگام در این گروه سنی اهمیت بالایی دارد.
پوکی استخوان بعد از یائسگی
پس از یائسگی، کاهش ناگهانی استروژن باعث افت سریع تراکم استخوان میشود. زنان در پنج سال اول پس از یائسگی ممکن است تا ۱۰ درصد از توده استخوانی خود را از دست بدهند. بررسی منظم سلامت استخوان در این دوران ضروری است.
پوکی استخوان بعد از شیمی درمانی
درمانهای سرطان مانند شیمیدرمانی و هورموندرمانی میتوانند بهطور مستقیم بر متابولیسم استخوان اثر بگذارند و خطر پوکی استخوان را افزایش دهند. انجام آزمایشهای دورهای در این افراد توصیه میشود.
پوکی استخوان حیوانات
پوکی استخوان در حیوانات خانگی نیز بهدلیل کمبود مواد معدنی و اختلالات هورمونی مشاهده میشود، اما تشخیص و درمان آن کاملاً متفاوت از انسان است.
پوکی استخوان و کوتاهی قد
کاهش قد قابل توجه در سنین بالا میتواند نشانهای از شکستگیهای فشاری مهرهها باشد که اغلب ناشی از پوکی استخوان است.
علائم پوکی استخوان لگن
درد ناگهانی در ناحیه ران، کشاله ران یا باسن که با راه رفتن تشدید میشود، میتواند نشانهای از شکستگی یا ضعف استخوان لگن باشد.
پوکی استخوان در ستون مهرهها
ضعف استخوانهای ستون فقرات باعث تغییر شکل مهرهها، قوز پشت و دردهای مزمن کمری میشود که از علائم شایع پوکی استخوان است.
دلایل و عوامل موثر بر پوکی استخوان
عوامل متعددی از جمله افزایش سن، کاهش هورمونهای جنسی، جنسیت زن، سابقه خانوادگی، لاغری، سبک زندگی کمتحرک و مصرف دخانیات در بروز پوکی استخوان نقش دارند.
بیماریهایی که باعث پوکی استخوان میشوند
برخی بیماریها مانند اختلالات تیروئید، بیماریهای کلیوی، بیماریهای سوءجذب، بیماریهای خودایمنی و برخی سرطانها میتوانند باعث کاهش تراکم استخوان شوند.
داروهایی که باعث پوکی استخوان میشوند
مصرف طولانیمدت کورتونها، داروهای ضدتشنج، برخی داروهای تیروئیدی، داروهای شیمیدرمانی و داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی از عوامل مهم پوکی استخوان هستند.
روش تشخیص پوکی استخوان چیست؟
تشخیص پوکی استخوان شامل بررسی شرح حال، معاینه فیزیکی و انجام آزمایشهای تخصصی است. آزمایش خون برای بررسی سطح کلسیم، ویتامین D، فسفر، هورمونها و سایر شاخصهای مرتبط نقش مهمی دارد.
در آزمایشگاه گلسا تهران و کرج، این آزمایشها با دقت بالا انجام شده و نتیجه از طریق پیامک به مراجعین اطلاع داده میشود.
آزمایش سنجش تراکم استخوان (DEXA)
اسکن DEXA دقیقترین روش اندازهگیری تراکم استخوان است و برای تشخیص پوکی استخوان و استئوپنی استفاده میشود.
چه کسانی باید آزمایش پوکی استخوان بدهند؟
زنان یائسه، افراد بالای ۶۵ سال، کسانی که سابقه شکستگی دارند، افرادی با بیماریهای زمینهای یا مصرف طولانی داروهای خاص، بیشترین نیاز را به بررسی پوکی استخوان دارند.
بهترین و جدیدترین داروهای پوکی استخوان
درمان پوکی استخوان بسته به شدت بیماری شامل داروهای بیسفسفونات، دنوزوماب، هورموندرمانی و داروهای افزایشدهنده ساخت استخوان است که باید توسط پزشک تجویز شود.
درمان پوکی استخوان در طب سنتی
برخی روشهای مکمل مانند مصرف گیاهان دارویی، ورزشهای ملایم و اصلاح سبک زندگی میتوانند در کنار درمان پزشکی مؤثر باشند.
برای پوکی استخوان به چه دکتری مراجعه کنیم؟
برای تشخیص و درمان پوکی استخوان میتوان به پزشک عمومی، متخصص داخلی، غدد، زنان یا ارتوپدی مراجعه کرد. انجام آزمایشهای دقیق، اولین قدم در مسیر درمان است.
عوارض و خطرات پوکی استخوان
مهمترین عارضه پوکی استخوان، شکستگیهای دردناک و ناتوانکننده است که میتواند منجر به کاهش کیفیت زندگی، افسردگی و حتی افزایش خطر مرگومیر در سالمندان شود.
جلوگیری از پوکی استخوان چگونه است؟
پیشگیری از پوکی استخوان شامل تغذیه مناسب، دریافت کافی کلسیم و ویتامین D، ورزش منظم، ترک سیگار و انجام آزمایشهای دورهای است.
جمعبندی
پوکی استخوان بیماریای خاموش اما جدی است که با تشخیص زودهنگام میتوان از بسیاری از عوارض آن پیشگیری کرد.