آزمایش عملکرد کبد
آزمایش های عملکرد کبد (به پانل کبد شناخته می شوند) که بیشتر این آزمایش ها خونی هستند. آنزیم های مختلف، پروتئین ها و سایر مواد در کبد را اندازه گیری می کنند.
كبد از اصلی ترین بخش های بدن است كه در قسمت پشت آخرين دنده قرار گرفته است . به طور دقیق سمت راست بالاي ناحيه شكمي قرار دارد . وجود اختلال در این قسمت باعث ناراحتی کبد می شود . در این مقاله درباره ی آزمایش های عملکرد کبد به شما توضیحاتی ارائه دهیم لطفا تا آخر مقاله با ما همراه باشید.
علائم اختلال کبدی چیست؟
اگر که شما علائم زیر را در خود احساس می کنید، شما نیاز به آزمایش عملکرد کبد دارید.
این عوامل عبارت است از:
- زردی پوست
- حالت تهوع و استفراغ
- اسهال
- دل درد
- تیره شدن ادرار
- مدفوع به رنگ روشن
- خستگی وکوفتگی
| چرا آزمایش کبد انجام میدهیم؟ | علائم بیماریهای کبدی چیست؟ |
|---|---|
| بررسی آسیبهای ناشی از عفونتهای کبدی مانند هپاتیت B و هپاتیت C | ضعف |
| نظارت بر عوارض جانبی برخی داروها که بر عملکرد کبد تأثیر میگذارند | خستگی یا از دست دادن انرژی |
| پایش روند بیماری و ارزیابی اثربخشی درمان در افراد مبتلا به بیماری کبدی | کاهش وزن |
| بررسی وجود اختلالات کبدی در صورت مشاهده علائم مشکوک | زردی (زرد شدن پوست و چشمها) |
| ارزیابی سلامت کبد در افراد دارای شرایطی مانند تریگلیسیرید بالا، دیابت، فشار خون بالا یا کمخونی | جمع شدن مایع در شکم |
چرا به تست عملکرد کبد نیاز داریم؟
آزمایش عملکرد کبد می تواند به شما این اطمینان را بدهد که شما به بیماری کبد مبتلا هستید یا خیر. کبد کار های حیاتی را انجام میدهد مانند:
- حذف مواد زائد از خون
- نگهداری مواد معدنی و ویتامین ها
- تنظیم لخته شدن خون
- تولید کلسترول، پروتئین، آنزیمها و صفرا
- حفظ کردن هورمون ها
- تنظیم مقدار قند خون
چه زمانی باید آزمایش عملکرد کبد را انجام دهیم؟
برای بررسی آسیب های کبدی، همانند:هپاتیت B و هپاتیت Cه چنانچه شما مشکوک به ویروس هپاتیت باشید.
آزمایش عملکرد کبد چگونه انجام میشود؟
انجام آزمایش عملکرد کبد مشابه یک آزمایش خون معمولی است. در این روش، فرد متخصص مراقبتهای بهداشتی با استفاده از یک سوزن ظریف، نمونه خون را از یکی از رگهای بازو دریافت میکند و مقدار کمی خون در لوله یا ظرف مخصوص آزمایش جمعآوری میشود. ممکن است هنگام ورود یا خروج سوزن احساس ناراحتی خفیف یا تهوع جزئی ایجاد شود، اما کل فرآیند معمولاً کمتر از پنج دقیقه زمان میبرد.
چه نکاتی پیش ازانجا م آزمایش لازم است؟
بایستی بدانید که پیش از آزمایش پزشک دستورات لازم را به شما می دهد. همچنین برخی دارو ها موجب تغیر مقدار پروتئین و آنزیم در بدن شما می شود پس قبل از آزمایش دارو هایی را که مصرف میکنید را به دکتر اطلاع دهید تا او به شما بگوید که کدام یک را نباید قبل از آزمایش بخورید.
ممکن است که پیش از انجام آزمایش به شما بگویند که برخی از مواد غذایی را نخورید.در اینجا سوالی که برای شما پیش می آید این است که آیا آزمایش کبد ناشتا است؟ در جواب به این سوال باید گفت که از پزشک خود مشورت بگیرید زیرا در برخی از آزمایشات نیازی به ناشتا بودن ندارید.
انواع آزمایش عملکرد کبد
1– آزمایش ALT:
آلانین آمینوترانسفراز یا ALT یکی از آنزیمهای مهم در آزمایش خون است که برای غربالگری و پایش عملکرد کبد مورد استفاده قرار میگیرد. اندازهگیری سطح ALT همراه با سایر شاخصهای عملکرد کبد از جمله پروتئین کل، آلبومین، فسفاتاز قلیایی (ALP) و آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) به پزشک کمک میکند تا نوع و شدت بیماریهای کبدی را بهتر تشخیص دهد.
مقدار طبیعی ALT کبدی: های عملکرد کبد از جمله پروتئین کل، آلبومین، فسفاتاز قلیایی (ALP) و آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) به پزشک کمک میکند تا نوع و شدت بیماریهای کبدی را بهتر تشخیص دهد.
مقدار طبیعی ALT کبدی:
محدوده طبیعی ALT بر اساس جنسیت متفاوت است:
- در مردان: ۵ تا ۴۰ واحد در لیتر (U/L)
- در خانمها: ۵ تا ۳۵ واحد در لیتر (U/L)
در برخی بیماریهای کبدی، بهویژه در شرایطی که مجاری صفراوی دچار انسداد شدهاند یا در موارد سیروز کبدی، ممکن است سطح ALT و AST در محدوده طبیعی باقی بماند. همچنین مصرف برخی داروهای خاص میتواند در درصد کمی از افراد باعث آسیب کبدی و افزایش سطح ALT شود. به همین دلیل، بررسی نتایج آزمایش حتماً باید توسط پزشک متخصص انجام شود.
مقادیر بسیار بالای ALT (بیش از ۱۰ برابر بالاتر از سطح طبیعی) نشانه چیست؟
افزایش شدید ALT معمولاً نشاندهنده هپاتیت حاد (کوتاهمدت) است که اغلب به دنبال عفونتهای ویروسی ایجاد میشود. در مقابل، در هپاتیت مزمن معمولاً افزایش قابلتوجهی در سطح ALT مشاهده نمیشود.
آلانین آمینوترانسفراز (ALT) برای چه افرادی درخواست داده میشود؟
اندازهگیری ALT معمولاً برای افرادی انجام میشود که سابقه تماس با ویروسهای هپاتیت دارند، الکل را به میزان زیاد مصرف میکنند، سابقه خانوادگی بیماریهای کبدی دارند یا از داروهایی استفاده میکنند که میتوانند به کبد آسیب برسانند.
2- آزمایش ALP (سطح آلکالین فسفاتاز):
سنجش سطح آلکالین فسفاتاز (ALP) در خون معمولاً بهعنوان بخشی از آزمایشهای عملکرد کبد انجام میشود. آلکالین فسفاتاز آنزیمی است که بیشترین مقدار آن در استخوان و کبد وجود دارد و مقادیر کمتری از آن در رودهها یافت میشود. همچنین میزان اندکی از این آنزیم در جفت نیز قابل اندازهگیری است.
محدوده طبیعی ALP کبد
ی در بزرگسالان معمولاً ۳۰ تا ۱۱۰ واحد در لیتر (U/L) در نظر گرفته میشود.
مقادیر بالای ALP کبد نشانه چیست؟ در بزرگسالان معمولاً ۳۰ تا ۱۱۰ واحد در لیتر (U/L) در نظر گرفته میشود.
مقادیر بالای ALP کبد نشانه چیست؟
افزایش سطح آلکالین فسفاتاز در خون اغلب نشاندهنده انسداد یا اختلال در جریان صفرا است، زیرا سلولهای پوشاننده مجاری صفراوی حاوی مقدار زیادی از این آنزیم هستند. با این حال، عوامل دیگری نیز میتوانند باعث افزایش ALP شوند، از جمله:
بیماریهایی که بر در بزرگسالان معمولاً ۳۰ تا ۱۱۰ واحد در لیتر (U/L) در نظر گرفته میشود.
مقادیر بالای ALP کبد نشانه چیست؟
افزایش سطح آلکالین فسفاتاز در خون اغلب نشاندهنده انسداد یا اختلال در جریان صفرا است، زیرا سلولهای پوشاننده مجاری صفراوی حاوی مقدار زیادی از این آنزیم هستند. با این حال، عوامل دیگری نیز میتوانند باعث افزایش ALP شوند، از جمله:
- بیماریهایی که بر رشد استخوان تأثیر میگذارند یا موجب افزایش فعالیت سلولهای استخوانی میشوند.
- افزایش سطح ALP در بیماری پاژه، کمبود ویتامین D و برخی سرطانهایی که به استخوان گسترش پیدا میکنند.
- بارداری که میتواند باعث بالا رفتن سطح ALP شود.
- در کودکان به دلیل رشد فعال استخوانها، سطح ALP بهطور طبیعی بالاتر است.
- مصرف یک وعده غذایی پرچرب ممکن است بهصورت موقت و برای چند ساعت باعث افزایش خفیف ALP شود.
- مصرف برخی داروها، از جمله بعضی آنتیبیوتیکها و داروهای مورد استفاده در درمان اختلالات روانپزشکی یا صرع، میتواند سطح ALP را افزایش دهد.
3- آزمایش AST (آسپارتات آمینوترانسفراز):
آسپارتات آمینوترانسفراز یا AST آنزیمی است که علاوه بر کبد، در گلبولهای قرمز خون، عضله قلب و سایر عضلات بدن نیز وجود دارد. به همین دلیل افزایش سطح این آنزیم همیشه بهتنهایی نشاندهنده بیماری کبدی نیست و میتواند منشأهای دیگری هم داشته باشد.
مقدار طبیعی AST کبدی:
محدوده طبیعی AST بر اساس جنسیت متفاوت است:
- در مردان: ۵ تا ۳۵ واحد در لیتر (U/L)
- در خانمها: ۵ تا ۳۰ واحد در لیتر (U/L)
در مواردی که آسیب کبدی ناشی از مصرف الکل باشد، معمولاً میزان افزایش AST بهمراتب بیشتر از ALT است. همچنین سطح AST ممکن است در اثر تخریب گلبولهای قرمز خون (همولیز) یا آسیبهای عضلانی نیز افزایش یابد.
سطح بسیار بالای AST نشانه چیست؟
در آزمایش عملکرد کبد، افزایش قابلتوجه AST اغلب در هپاتیت حاد مشاهده میشود که معمولاً منشأ ویروسی دارد. در این شرایط، سطح AST ممکن است به مدت ۱ تا ۲ ماه بالا باقی بماند و بازگشت آن به محدوده طبیعی گاهی بین ۳ تا ۶ ماه زمان میبرد.
لازم به توجه است که در هپاتیت مزمن، میزان AST معمولاً افزایش شدیدی ندارد و اغلب کمتر از چهار برابر حد طبیعی است.
4- آزمایش GGT (آزمایش گاما گلوتامیل ترانسفراز):
گاما گلوتامیل ترانسفراز آنزیمی است که عمدتاً در کبد وجود دارد. در شرایطی که سلولهای کبدی دچار آسیب شوند یا جریان طبیعی صفرا با اختلال و انسداد مواجه گردد، سطح این آنزیم در خون افزایش مییابد. به همین دلیل، اندازهگیری GGT یکی از شاخصهای مهم در ارزیابی و تشخیص اختلالات مربوط به مجاری صفراوی محسوب میشود.
مقدار طبیعی GGT کبدی:
محدوده طبیعی این آنزیم بسته به جنسیت متفاوت است:
- در مردان: ۵ تا ۵۰ واحد در لیتر (U/L)
- در خانمها: ۵ تا ۳۵ واحد در لیتر (U/L)
چه مواردی باعث کاهش و افزایش آنزیم کبدی GGT میشوند؟
عوامل مختلفی میتوانند باعث کاهش یا افزایش سطح آنزیم GGT شوند. مواردی که در جدول زیر ذکر شدهاند، از مهمترین دلایل تغییرات این آنزیم به شمار میروند. در میان این عوامل، مصرف الکل و سیگار کشیدن معمولاً بیشترین نقش را در افزایش سطح GGT دارند.
5- آزمایش بیلی روبین تام (Total Bilirubin)
بیلیروبین یکی از شاخصهای مهم در آزمایش عملکرد کبد است که برای غربالگری، تشخیص و پیگیری بیماریهای کبدی و همچنین کمخونی همولیتیک مورد استفاده قرار میگیرد. علاوه بر این، اندازهگیری بیلیروبین نقش مهمی در تشخیص برخی اختلالات ژنتیکی نادر در نوزادان مبتلا به زردی دارد و به پیشگیری از آسیب مغزی در نوزادانی که دچار زردی شدید هستند کمک میکند.
بیلیروبین در خون به دو شکل وجود دارد:
- مستقیم (یا کونژوگه)
- غیر مستقیم (یا غیر کونژوگه)
در صورت افزایش بیلیروبین مستقیم، احتمال وجود انسداد در مجاری کبدی یا مجاری صفراوی مطرح میشود. این انسداد ممکن است در اثر عواملی مانند سنگ صفرا، هپاتیت، ضربه، واکنش به برخی داروها یا مصرف طولانیمدت الکل ایجاد شود. افزایش سطح بیلیروبین در نوزادان باعث بروز زردی میشود و در صورتی که این وضعیت بهموقع کنترل نشود، میتواند به آسیب سلولهای مغزی منجر شده و عوارضی مانند عقبماندگی ذهنی، ناهنجاریهای جسمی یا حتی کوری ایجاد کند.
همچنین افزایش بیلیروبین ممکن است به دلیل ناسازگاری گروه خونی بین مادر و نوزاد و در نتیجه تخریب گلبولهای قرمز خون (RBC) رخ دهد.
در صورتی که بیلیروبین غیر مستقیم افزایش یابد، معمولاً نشاندهنده همولیز، یعنی تجزیه گلبولهای قرمز خون، است.
6- آزمایش آلبومین (Alb)
آلبومین فراوانترین پروتئین موجود در پلاسمای خون است. اندازهگیری سطح آلبومین در آزمایش خون برای غربالگری و بررسی بیماریهای کبدی، کلیوی و گوارشی، همچنین ارزیابی وضعیت تغذیهای بیماران، بهویژه افراد بستری، کاربرد دارد.
افزایش سطح آلبومین در خون معمولاً نشاندهنده کمآبی بدن است. در مقابل، کاهش سطح آلبومین میتواند بیانگر وجود برخی بیماریها یا شرایط خاص باشد، از جمله:
بیماریهای کبدی
بیماریهای کلیوی که در آنها کلیهها قادر به جلوگیری از دفع آلبومین از طریق ادرار نیستند (سندرم نفروتیک)
بیماریهایی که باعث دفع بیش از حد پروتئین از دستگاه گوارش میشوند، مانند بیماری کرون، بیماریهای التهابی روده و سوءتغذیه شدید
التهابهای شدید و سوختگیها
بارداری، که در این حالت کاهش سطح آلبومین یک پدیده طبیعی محسوب میشود و الزاماً نشانه بیماری نیست.
تفسیر آزمایش عملکرد کبد
برای اینکه بتوانید آزمایش خود را بخوانید بایستی موارد زیر را مطالعه کنید.
- آزمایش آلبومین: این تست باید بین ۳.۵ تا ۵.۴ باشد.
- آزمایش بیلی روبین: باید بین ۰ تا۳ باشد
- آزمایش کلسیم: اگر بین ۹ تا ۱۰.۵ باشد نشانه سالم بئدن کبد شما است.
- آزمایش ALT باید برای خانم ها ۵ تا ۳۰ وبرای مردان ۵ تا ۳۵ باشد
- آزمایش ATP این آزمایش فرقی براب خانم ها ومردان ندارد هر دو باید بین ۳۰ تا ۱۷۰ باشد.
- آزمایش ALP این تست بایستی ۳۶ تا ۱۵۰ باشد.
- آزمایش GGT باید برای خانم ها بین ۵ تا35 وبرای مردان ۵ تا ۵۰ قرار داشته باشد.
تفسیر آزمایش آنزیمهای کبدی
در برگه آزمایش خون، برای هر یک از آنزیمهای کبدی معمولاً محدوده طبیعی (Reference Range) مشخصی درج میشود که این مقادیر ممکن است بر اساس جنسیت (زن یا مرد) و سن فرد متفاوت باشند و اغلب به زبان انگلیسی نوشته میشوند.
برای تفسیر صحیح آزمایش عملکرد کبد، بهویژه در آزمایش خون در منزل، لازم است به نکات زیر توجه کنید:
| آنزیم / شاخص | محدوده طبیعی |
|---|---|
| آلانین ترانسآمیناز (ALT) | ۰ تا ۴۵ IU/L |
| ترانسآمیناز آسپارتات (AST) | ۰ تا ۳۵ IU/L |
| فسفاتاز قلیایی (ALP) | ۳۰ تا ۱۲۰ IU/L |
| گاما-گلوتامیل ترانسفراز (GGT) | ۰ تا ۳۰ IU/L |
| بیلیروبین | ۲ تا ۱۷ میکرومول در لیتر |
| آلبومین | ۴۰ تا ۶۰ گرم در لیتر |
| کل پروتئینها | ۳ تا ۸ گرم در دسیلیتر |
قیمت آزمایش عملکرد کبد
هزینه آزمایش عملکرد کبد بسته به تعداد فاکتورهایی که در آن بررسی میشود، متفاوت است. این آزمایش در دسته آزمایشهای کمهزینه قرار نمیگیرد و در صورتی که تحت پوشش بیمههای درمانی نباشید، مبلغ پرداختی شما افزایش خواهد یافت.
تست سلامت کبد در منزل انجام میشود؟
بله، امکان انجام تست سلامت کبد در منزل وجود دارد. با هماهنگی مراکز آزمایشگاهی، در زمان مورد نظر شما تکنسین به محل سکونتتان مراجعه میکند و نمونهگیری خون را با استفاده از سوزن انجام میدهد. پس از آن، نمونه به آزمایشگاه ارسال میشود و نتیجه آزمایش نیز بهصورت آنلاین یا با مراجعه حضوری قابل دریافت خواهد بود.
حرف آخر
آزمایشگاه گلسا با بهره مند از تجهیزات پزشکی می تواند ارائه دهنده انواع آزمایش های مورد نیاز شما باشد.همچنین شما می توانید برای انجام آزمایش عملکر کبد به آزمایشگاه ما تشریف بیاورید و از مشکل خود با خبر شوید.
آدرس : کرج محمد شهر بلوار امام خمینی کوچه داروخانه شبانه روزی دکتر شبستری شماره تلفن: 02636207634 فکس: 02636217537 شماره همراه: 09124949376