چربی خون به چربی‌هایی گفته میشود که به‌طور طبیعی در خون وجود دارند. مهم‌ترین آن‌ها کلسترول و تری‌گلیسیرید هستند. بدن برای انجام کارهای مختلف به این چربی‌ها نیاز دارد، اما اگر مقدار آن‌ها بیش از حد بالا برود، میتواند به سلامت قلب و رگ‌های خونی آسیب برساند.
عواقب، عارضه و خطر های چربی خون
چربی خون بالا، ممکن است در مراحل اولیه مشکلی ایجاد نکند، اما به مرور زمان که میزان چربی خون بالاتر رفته، سلامتی قلب و عروق را به خطر می اندازد و میتواند مشکلاتی از قبیل:
- بالا رفتن فشار خون
- مشکلات کلیوی
- بیماری های عروقی
- حمله قلبی
- سکته
و غیره شود، لذا برای سلامتی، رسیدگی به موقع و درمان آن از اهمیت بالایی برخوردار است.
علائم و تشخیص چربی خون
علائم و نشانه های اولیه چربی خون معمولا بسیار خفیف و نامحسوس هستند، با پیگیری و رسیدگی هرچه سریعتر و به موقع، می توان از عوارض خطرناک آن پیشگیری کرد، علائم اولیه آن عبارتند از:
- خستگی و کسالت مزمن
- سرگیجه و یا احساس سبک بودن سر
- بی تمرکزی و خواب آلودگی در طول روز
- سرد بودن دست و پا ها
- جوش های چرب
- خشکی دهان و احساس طعم فلزی بزاغ و دهان
- درد مکرر سینه یا شانه
چربی خون بالا اغلب بدون علامت و نشانه های ظاهری است، اما در موارد شدید، میتواند علائمی همچون:
- خستگی و کسالت یا احساس ضعف بی دلیل
- آنژین، یا همان درد قفسه سینه
- گزانتوما، زخم های زرد رنگ که به صورت زیر پوستی ظاهر میشوند
بهترین و تنها راه تشخیص چربی خون، آزمایش خون است.
علت چربی خون
اصلی ترین عامل چربی خون، نداشتن رژیم غذایی سالم و نداشتن تحرک و عدم ورزش است، کسانی که تحرک ندارند، و غذا های حاوی چربی زیاد میخورند، بیشتر در خطر ابتلا به چربی خون هستند، اما برخی دلایل ژنتیکی و ساز و کار خود بدن نیز در چربی خون موثر اند، مواردی همچون:
- مصرف چربی‌های ترانس: چربی‌های ترانس باعث افزایش کلسترول بد (LDL) و کاهش کلسترول خوب (HDL) میشوند و خطر بیماری‌های قلبی و عروقی را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهند.
- رژیم غذایی ناسالم: مصرف زیاد غذاهای سرخ‌کردنی، فست‌فود، شیرینی‌ها و چربی‌های اشباع‌شده یکی از مهم‌ترین دلایل بالا رفتن کلسترول و تری‌گلیسیرید است.
- کم‌کاری تیروئید: کاهش فعالیت غده تیروئید موجب کند شدن متابولیسم بدن شده و میتواند سطح کلسترول خون را افزایش دهد.
- دیابت کنترل‌نشده: بالا بودن قند خون، به‌ویژه در دیابت نوع ۲، باعث افزایش تری‌گلیسیرید و برهم خوردن تعادل چربی‌های خون میشود.
- سندرم متابولیک: این اختلال که با چاقی شکمی، فشار خون بالا، قند خون بالا و اختلال چربی خون همراه است، خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهد.
- اختلالات هورمونی: بیماری‌هایی مانند سندرم کوشینگ و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) به دلیل مقاومت به انسولین و تغییرات هورمونی، می‌توانند موجب افزایش چربی خون شوند.
- بیماری‌های کلیوی مزمن: اختلال عملکرد کلیه‌ها بر متابولیسم چربی‌ها تأثیر گذاشته و احتمال افزایش کلسترول و تری‌گلیسیرید را بیشتر می‌کند.
- بارداری: افزایش چربی خون در دوران بارداری معمولاً یک تغییر فیزیولوژیک و موقتی است و در بیشتر موارد پس از زایمان به حالت طبیعی بازمی‌گردد.
- ژنتیک و سابقه خانوادگی: وراثت یکی از عوامل مهم در ابتلا به کلسترول بالا است و برخی افراد به‌صورت ژنتیکی مستعد افزایش چربی خون هستند.
- چاقی و کم‌تحرکی: اضافه‌وزن، فعالیت بدنی کم و سبک زندگی کم‌تحرک از مهم‌ترین عوامل قابل کنترل در افزایش چربی خون محسوب میشوند.
- سیگار، استرس و برخی داروها: مصرف دخانیات، استرس مزمن و استفاده از برخی داروها مانند کورتون‌ها یا بعضی داروهای هورمونی نیز می‌توانند باعث افزایش سطح چربی خون شوند.
انواع چربی خون
چربی خون به مجموعه‌ای از چربی‌ها یا لیپیدهای موجود در جریان خون گفته میشود که مهم‌ترین آن‌ها کلسترول و تری‌گلیسیرید هستند. این مواد برای عملکرد طبیعی بدن ضروری‌اند، اما افزایش یا کاهش غیرطبیعی آن‌ها میتواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی را افزایش دهد. کلسترول در خون به‌وسیله پروتئین‌هایی به نام لیپوپروتئین جابه‌جا میشود که به سه نوع اصلی LDL، HDL و VLDL تقسیم میشوند.
ال‌دی‌ال (LDL) که به «کلسترول بد» معروف است، کلسترول را از کبد به بافت‌های بدن منتقل می‌کند. بالا بودن سطح این نوع کلسترول باعث تجمع چربی در دیواره رگ‌ها، تشکیل پلاک و افزایش احتمال گرفتگی عروق، سکته قلبی و سکته مغزی میشود.
اچ‌دی‌ال (HDL) یا «کلسترول خوب» وظیفه جمع‌آوری کلسترول اضافی از خون و انتقال آن به کبد را بر عهده دارد تا از بدن دفع شود. وجود مقدار مناسب اچ‌دی‌ال به پاکسازی عروق و کاهش خطر بیماری‌های قلبی و عروقی کمک می‌کند.
وی‌ال‌دی‌ال (VLDL) لیپوپروتئینی است که بخش عمده آن را تری‌گلیسیرید تشکیل می‌دهد و نسبت به ال‌دی‌ال، کلسترول کمتری حمل می‌کند. افزایش سطح وی‌ال‌دی‌ال معمولاً با بالا بودن تری‌گلیسیرید و افزایش خطر اختلالات متابولیک و بیماری‌های قلبی همراه است.
تری‌گلیسیرید نوع دیگری از چربی خون است که از کالری اضافی دریافتی، به‌ویژه قند و چربی، در بدن ساخته شده و در سلول‌های چربی ذخیره میشود. افزایش تری‌گلیسیرید در کنار بالا بودن کلسترول میتواند احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی را بیشتر کند؛ به همین دلیل کنترل منظم چربی خون و حفظ تعادل کلسترول و تری‌گلیسیرید برای سلامت بدن اهمیت زیادی دارد.
درمان چربی خون
درمان چربی خون، ابتدا از مراحل ساده، مانند تغییرات در سبک زندگی، تغذیه و فعالیت های روزمره شروع میشود، اگر چربی خون در فرد خیلی بالا باشد، نیازمند این است که توسط پزشک، دارو های کاهنده کلسترول، یا دارو های تزریقی برایش تجویز شود
پیشگیری از چربی خون
با ایجاد تغییرات کوچک و ساده در زندگی، در راستای داشتن زندگی سالم می توان از ابتلا به چربی خون جلوگیری کند، داشتن تغذیه سالم، فعالیت بدنی و کنترل وزن از مهم ترین عوامل هستند
تغذیه مناسب برای جلوگیری از چربی خون
- منابع پروتئینی سالم، مثل پروتئین های گیاهی و مرغ بدون پوست
- تن ماهی، ساردین، سالمون و دیگر ماهی های چرب که حاوی اسید های چرب امگا 3 هستند که در سلامت قلب موثر اند
- مصرف آجیل، مغذ ها و دانه ها، حبوبات، میوه و سبزیجات
- عدم استفاده از روغن های بی کیفیت که سبب افزایش چربی های اشباع میشوند
- مصرف چربی های مفید، مانند آووکادو و روغن زیتون