بیماری قارچ سیاه چیست؟
بیماری قارچ سیاه یا موکورمایکوزیس نوعی عفونت قارچی نادر اما جدی است که بیشتر در افرادی با سیستم ایمنی ضعیف یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای دیده می‌شود. این بیماری در دوران شیوع کرونا بیشتر مورد توجه قرار گرفت و به دلیل سرعت پیشرفت در برخی موارد، شناخت علائم و تشخیص به‌موقع آن اهمیت زیادی دارد. اما قارچ سیاه دقیقاً چیست، چه علائمی دارد و چگونه تشخیص و درمان می‌شود؟ در این مقاله از آزمایشگاه گلسا با بیماری قارچ سیاه، عوامل خطر، علائم، عوارض، روش‌های تشخیص و درمان آن آشنا می‌شویم.
قارچ سیاه کرونا چیست؟
برخی از افرادی که به کووید-۱۹ مبتلا شده‌اند، عفونت‌های قارچی مانند موکورمایکوزیس (قارچ سیاه)، آسپرژیلوز و کاندیدیازیس نیز گزارش شده است. البته ابتلا به کرونا به‌تنهایی به معنی ایجاد قارچ سیاه نیست و این عفونت بیشتر در شرایطی دیده می‌شود که سیستم دفاعی بدن ضعیف شده باشد.
افرادی که بیماری‌های زمینه‌ای دارند یا دچار ضعف سیستم ایمنی هستند، ممکن است بیشتر در معرض این عفونت قرار بگیرند.
موکورمایکوزیس بسته به نوع عفونت می‌تواند قسمت‌هایی مانند سینوس‌ها، ریه، پوست و در موارد شدیدتر مغز را درگیر کند. در نوع رینوسربرال، عفونت معمولاً از ناحیه بینی و سینوس‌ها آغاز می‌شود و در صورت پیشرفت می‌تواند به بافت‌های اطراف و مغز گسترش پیدا کند.
با این حال، بیشتر افراد در معرض کپک‌های محیطی به این بیماری مبتلا نمی‌شوند، زیرا سیستم ایمنی سالم معمولاً می‌تواند از ایجاد عفونت جلوگیری کند. خطر ابتلا بیشتر در افرادی مطرح است که دچار ضعف قابل توجه سیستم ایمنی یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای هستند؛ بنابراین تشخیص زودهنگام علائم و شروع درمان مناسب اهمیت زیادی دارد.
علائم اولیه بیماری قارچ سیاه
علائم بیماری قارچ سیاه ممکن است در ابتدا چندان به چشم نیاید که بسته به ناحیه‌ای از بدن که عفونت درگیر می‌کند، علائم آن می‌تواند متفاوت باشد. مهم‌ترین نشانه‌هایی که باید به آن‌ها توجه داشت عبارت‌اند از:
تب و احساس ضعف
سردرد و احساس فشار در ناحیه صورت
گرفتگی یا احتقان بینی
درد یا التهاب سینوس‌ها
تورم یک‌طرفه صورت
سرفه و احساس تنگی نفس
درد در ناحیه قفسه سینه
ایجاد لکه یا ضایعات تیره‌رنگ اطراف بینی یا داخل دهان
قرمزی، تورم یا درد در پوست ناحیه درگیر
تاری دید یا تغییرات بینایی در صورت گسترش عفونت به نواحی اطراف چشم
انواع عفونت بیماری قارچ سیاه
بیماری قارچ سیاه می‌تواند قسمت‌های مختلفی از بدن را درگیر کند و به همین دلیل علائم آن در افراد مختلف یکسان نیست. این عفونت معمولاً به شکل سینوسی، ریوی، مغزی، پوستی و گوارشی دیده می‌شود که درگیری سینوس‌ها، ریه و مغز از موارد مهم‌تر به شمار می‌روند.
یکی از نشانه‌های قابل توجه این بیماری، آسیب و از بین رفتن سریع بافت‌هاست که ممکن است همراه با تب یا حتی بدون تب ایجاد شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که قارچ به رگ‌های خونی نفوذ کرده و با ایجاد لخته، جریان خون‌رسانی به بافت را مختل می‌کند. تشخیص سریع بیماری اهمیت زیادی دارد، زیرا شروع به‌موقع درمان قارچ سیاه می‌تواند از گسترش عفونت و آسیب بیشتر به بافت‌های بدن جلوگیری کند.
شخیص بیماری قارچ سیاه
برای تشخیص بیماری قارچ سیاه، پزشک ابتدا علائم بیمار را بررسی کرده و معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. در این مرحله، سابقه پزشکی فرد و شرایطی که ممکن است احتمال ابتلا به عفونت قارچی را افزایش داده باشد نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. بهتر است بیمار درباره بیماری‌های زمینه‌ای، داروهای مصرفی و تماس احتمالی با محیط‌های آلوده اطلاعات دقیقی در اختیار پزشک قرار دهد.
با توجه به محل درگیری، ممکن است برای بررسی بیشتر نمونه‌ای از ترشحات بینی، سینوس یا دستگاه تنفسی گرفته شود و آزمایش‌های لازم روی آن انجام گیرد. در بعضی موارد نیز پزشک برای اطمینان از وجود قارچ در بافت، نمونه‌برداری انجام می‌دهد.
همچنین برای تشخیص میزان گسترش عفونت، به‌خصوص در مواردی که سینوس‌ها، ریه یا مغز درگیر هستند، ممکن است آزمایش‌های تصویربرداری مانند سی‌تی‌اسکن (CT Scan) یا ام‌آر‌آی (MRI) تجویز شود. نتیجه این بررسی‌ها به پزشک کمک می‌کند محل عفونت و میزان پیشرفت آن را بهتر ارزیابی کرده و روش درمان مناسب را انتخاب کند.
آیا قارچ سیاه مسری است؟
در پاسخ به این سوال باید گفت خیر، بیماری قارچ سیاه یک عفونت مسری محسوب نمی‌شود و از فردی به فرد دیگر یا از حیوان به انسان انتقال پیدا نمی‌کند. عامل ایجاد این بیماری، نوعی قارچ محیطی است که اسپورهای آن در خاک، هوا، گیاهان و مواد آلی وجود دارند. انسان‌ها به‌طور معمول روزانه در معرض این اسپورها قرار می‌گیرند، اما در بیشتر افراد سیستم ایمنی بدن مانع از ایجاد عفونت می‌شود.
احتمال ابتلا بیشتر در افرادی مطرح است که سیستم ایمنی ضعیفی دارند یا به برخی بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت مبتلا هستند. بنابراین تماس معمول با فرد مبتلا باعث انتقال قارچ سیاه نمی‌شود و نیازی به نگرانی از بابت سرایت مستقیم آن وجود ندارد.
راه های درمان بیماری قارچ سیاه
درمان قارچ سیاه باید هرچه سریع‌تر پس از تشخیص بیماری آغاز شود، زیرا موکورمایکوزیس می‌تواند به‌سرعت پیشرفت کرده و بافت‌های مختلف بدن را درگیر کند. روش درمان به محل عفونت، شدت بیماری و وضعیت سیستم ایمنی بیمار بستگی دارد و معمولاً با استفاده از داروهای ضدقارچ تجویزی انجام می‌شود.
از داروهایی که در درمان این عفونت مورد استفاده قرار می‌گیرند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- آمفوتریسین B
- پوزاکونازول
- ایزووکونازول
بسته به شرایط بیمار، دارو ممکن است به‌صورت خوراکی یا به‌صورت تزریقی تجویز شود. در موارد شدید، آمفوتریسین B معمولاً از گزینه‌های اصلی درمان است و بعد از کنترل عفونت، پزشک ممکن است ادامه درمان را با داروهای خوراکی مانند پوزاکونازول یا ایزووکونازول انجام دهد. زمان مصرف دارو نیز برای همه بیماران یکسان نیست و پزشک بر اساس پاسخ بدن به درمان آن را تعیین می‌کند.
در بعضی از بیماران، تنها استفاده از دارو برای کنترل عفونت کافی نیست. اگر بخشی از بافت بدن به دلیل عفونت آسیب جدی دیده یا دچار نکروز شده باشد، ممکن است جراحی برای برداشتن بافت آلوده نیز لازم شود. این اقدام به‌ویژه در برخی انواع شدید بیماری، مانند درگیری سینوس‌ها و ناحیه مغز، می‌تواند بخشی از روند درمان باشد.
راه‌های پیشگیری از قارچ سیاه
از تماس با خاک، گردوغبار و محیط‌های آلوده نمی‌توان به‌طور کامل جلوگیری کرد، اما رعایت برخی نکات می‌تواند احتمال ابتلا را کاهش دهد. افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف بهتر است از محیط‌های پر از گردوغبار و محل‌های ساخت‌وساز دوری کنند و در صورت ضرورت، از ماسک مناسب مانند N95 استفاده کنند.
هنگام کار با خاک و کود نیز استفاده از دستکش و کفش مناسب توصیه می‌شود. در صورت مشاهده علائم مشکوک، انجام آزمایش‌های لازم می‌تواند به تشخیص به‌موقع کمک کند. آزمایشگاه گلسا با ارائه خدمات آزمایشگاهی، امکان انجام بررسی‌های مورد نیاز را فراهم می‌کند.
آزمایش برای بیماری قارچ سیاه
قارچ سیاه یک عفونت جدی است که تشخیص زودهنگام آن می‌تواند نقش مهمی در کنترل بیماری داشته باشد. افرادی که بیماری زمینه‌ای یا ضعف سیستم ایمنی دارند، باید نسبت به علائم مشکوک حساس‌تر باشند و در صورت مشاهده نشانه‌های غیرعادی، برای بررسی‌های لازم به پزشک مراجعه کنند. انجام آزمایش‌های تشخیصی در مراکز معتبر مانند آزمایشگاه گلسا نیز می‌تواند به شناسایی سریع‌تر بیماری و شروع به‌موقع روند درمان کمک کند.