کم خونی

کم خونی

کم خونی

منظور از کم خونی چیست؟

همانطور که در مقدمه عنوان شد، یکی از گلبول های موجود در جریان خون گلبول قرمز نام دارد. گلبول های قرمز کارهای متفاوتی انجام می دهند که مهمترین آن ها حمل یک ماده ی پروتئینی با عنوان هموگلوبین است. واحد اندازه گیری هموگلوبین، میلی گرم در دسی لیتر خون می باشد.

83424942396134431937

                   گلبول قرمز

هرگاه به هر دلیل میزان هموگلوبین کم شود، می گوییم فرد دچار کم خونی شده است. برای آنکه در تعریف کم خونی اتفاق نظر وجود داشته باشد هموگلوبین کمتر از 14 در آقایان و کمتر از 12 در خانم ها را کم خونی می نامیم.در جریان خون به ازای هر گلبول سفید تقریبا هزار گلبول قرمز وجود دارد.

1263015 749

   گلبول های قرمز در کنار گلبول های سفید

علاوه بر این تعریف، برای آگاهی از شدت بیماری، کم خونی دارای درجه بندی نیز می باشد، به عنوان مثال در آقایان هموگلوبین بین 13 و 14 را کم خونی خفیف، بین 12 و 13 را کم خونی متوسط و کمتر از 10 را کم خونی شدید می نامند.

ادامه مطلب...

_______________________________________________________________________________________________________________________________

 

 

کم خونی های ناشی از کمبود B12 و فولیک اسید

 

 

کم خونی های ناشی از کمبود B12 و فولیک اسید

 

 

همانطور که تاکنون به دلایل مختلف در بخش های پیشین عنوان کرده ام، کم خونی ها را با مکانیزم های مختلف تقسیم بندی می کنند. از جمله تقسیم بندی براساس شدت که به سه نوع خفیف، متوسط و شدید تقسیم می شوند.

 

یکی دیگر از انواع تقسیم بندی کم خونی ها، طبقه بندی آن ها بر اساس اندازه ی گلبول های قرمز است در این نوع تقسیم بندی، کم خونی ها به سه گروه تقسیم می شوند که عبارتند از:

 

1. کم خونی میکروسیتیک (گلبول های قرمز اندازه ای کوچک دارند.)

 

2. کم خونی نرموسیتیک (اندازه گلبول های قرمز متوسط و معمولی است.)

 

3. کم خونی ماکروسیتیک (گلبول های قرمز بزرگتر از حد نرمال هستند.)

 

هرکدام از انواع کم خونی ها در این تقسیم بندی خود دارای علل متعدد است به عنوان مثال کم خونی میکروسیتیک به علل متعدد مثل تالاسمی، کم خونی فقر آهن و... بوجود می آید.

 

مهمترین علت کم خونی از نوع ماکروسیتیک، کم خونی هایی هستند که به علت کمبود فولیک اسید (فولات) و ویتامین B12 بوجود می آیند.

 

در این مقاله، سعی می شود تا بطور خلاصه، درباره، علل بوجود آورنده، علائم بالینی، تشخیص و درمان کم خونی ماکروستیک صحبت کنیم.

ادامه مطلب...

 

 

نویسنده : دکتر علیرضا خدامی

 

کلمات کلیدی : کم خونی ، فقر آهن ، کم خونی مینور ، کم خونی در کودکان ، کم خونی در دوران بارداری ، کم خونی داسی شکل ، کم خونی شدید، کم خونی و لاغری ، کم خونی و درمان آن ، کم خونی چیست ؟

 

 

 

 

 

ناقل هپاتیت وواکسیناسیون علیه آن

ناقل هپاتیت و واکسیناسیون علیه آن

ناقل هپاتیت

همانگونه که ذکر شد هپاتیت یعنی التهاب کبد که در بین عوام به یرقان مشهور است. به دنبال ابتلا به هپاتیت «بی» ممکن است ویروس در بدن باقی بماند. این ویروس می تواند برای سالها به صورت نهفته در بدن باقی مانده و فرد در واقع به عنوان «ناقل هپاتیت» شناخته شود. ناقل یماری هپاتیت به کسانی گفته می شود که ویروس هپاتیت «بی» در خونشان بیش از 6 ماه وجود داشته باشد، حال عمومی خوبی داشته و در بررسی آزمایشگاهی اختلال در کار کبد آنان مشاهده نشود. در چنین شرایطی ویروس به صورت مسالمت آمیز در داخل بدن وجود دارد ولی به کبد آسیبی نمی رساند.

عفونت ناشی از ویروس هپاتیت «بی» یکی ا بیماری هابزرگ نسل بشر است ه به ور گسترده ای در همه جای دنیا منتشر شده است. حدود 90 درصد از ناقلین هپاتیت در جهان سوم و بیش از 75 درصد آنها در آسیا زندگی می کنند. محققین جهان را از نظر درصد انسانهای آلوده به هپاتیت (ناقل هپاتیت) به سه دسته تقسیم کرده اند:

1. مناطقی با آلودگی کم که میزان ناقلین هپاتیت آن کمتر از دو درصد است و شامل آمریکای شمالی، اروپای غربی، استرالیا و... می باشد.

2. مناطقی با آلودگی متوسط که میزان ناقلین آن بین 2 تا 5 درصد است و شامل اروپای جنوبی، اروپای شرقی و خاورمیانه است. در ایران تعداد ناقلین، 3 درصد جمعیت گزارش شده است.

3. مناطقی با آلودگی زیاد که میزان ناقلین آن 5 تا 20 درصد است و شامل آفریقا، آسیای شرقی، آسیای جنوبی و قسمت هایی از خاورمیانه می شود.

گاهی افراد بزرگسال دچار هپاتیت حاد «بی» می شوند. در این شرایط آیا امکان درمان بیماری وجود دارد؟

 

 

آری، خوشبختانه هپاتیت حاد «بی» در 90 تا 95 درصد موارد به طور خودبخودی بهبود یافته و ویروس هپاتیت «بی» نیز به صورت کامل از بدن دفع می شود. در 5 تا 10 درصد موارد ویروس در بدن باقی مانده و حالت ناقل هپاتیت پیش می آید. تابحال عواملی که باعث می شود تا مبتلایان به هپاتیت حاد به یک ناقل تبدیل شوند به درستی شناخته نشده است ولی به نظر می رسد که ضعف دستگاه ایمنی و نوع ویروس در این رابطه دخالت داشته باشد. وجود یک استعداد فامیلی در ایجاد حالت ناقل هپاتیت «بی» وجود دارد ولی به نوع گروه خونی ارتباطی ندارد.

 

بین 90 تا 95 درصد موارد هپاتیت حاد «بی» به طور خودبخودی بهبودی کامل می یابند.

بیماری هپاتیت «بی» جدی، اما قابل پیشگیری و درمان است.

علایم و نشانه ها در ناقلین

در اغلب موارد عفونت از مادران آلوده به نوزادان منتقل می شود و تا سالها علامتی دیده نمی شود. در برخی موارد نیز به دنبال هپاتیت حاد ویروسی، فرد ناقل بیماری می شود. در این افراد به دنبال علایم هپاتیت از جمله بی اشتهایی، ضعف، بی حالی، پررنگی ادرار و زردی، نظام ایمنی بدن نمی تواند HBsAg را منفی نماید و بعد از شش ماه با وجود بهبودی ظاهری، فرد آلوده باقی می ماند.

گاهی برخی از ناقلین هپاتیت از ترش کردن، سوزش سردل و احساس سنگینی در سمت راست شکم و بی اشتهایی شاکی هستند. این علایم ارتباطی به بیماری هپاتیت ندارد.

همانطور که قبلا گفته شد عامل این بیماری در خون و همه ترشحات بدن (مانند بزاق، عرق و...) افراد ناقل وجود دارد و تماس با خون این افراد می تواند فرد سالم را نیز مبتلا نماید. البته این ویروس تابحال در مدفوع یافت نشده است، بهترین راه پیشگیری از ابتلا به این بیماری، شناخت راههای انتقال آن است. تنها مخزن این ویروس انسان است و انتقال آن از افراد آلوده به سالم می باشد.

من کارمند یکی از اداره های دولتی هستم، یکی از همکارانم HBsAg مثبت است. آیا امکان انتقال هپاتیت از او به ما وجود دارد؟

خیر. خوشبختانه تماسهای عادی روزانه نظیر دست دادن، در یک اتاق کار کردن، معاشرت با دوستان و همکلاسی های مدرسه خطر انتقال بیماری را به دنبال ندارد و جای نگرانی نیست. فقط رعایت نکات بهداشتی کافی است.

 

 

 

 معاشرت معمول با ناقلین هپاتیت «بی» بلامانع است.

راههای عمده انتقال هپاتیت «بی» چیست؟

همانطور که ذکر شد راههای انتقال این بیماری متعدد است. عمده ترین راه در مملکت ما، انتقال از مادران آلوده به ویروس هپاتیت به نوزادان است. راههای دیگر انتقال آن عبارتند از:

  • خالکوبی
  • حجامت غیر بهداشتی
  • تماس با خون افراد آلوده

در گذشته این بیماری بیشتر از راه تزریق خون منتقل می شد، اما امروزه خون های اهدایی از نظر این نوع ویروس آزمایش شده و تنها خون های سالم استفاده می شود.

همانطور که ذکر شد انتقال از مادران آلوده به نوزاد مهم ترین راه انتقال این بیماری در ایران است و البته در اغلب موارد نوزاد علامتی دال بر ابتلا به این بیماری را نشان نمی دهد. در سنین بالاتر، به دنبال اهدا، خون و یا بررسی های دوره ای و کنترلی این آلودگی کشف می شود. راههای دیگر انتقال هپاتیت «بی» در ایران اهمیت بسیار کمتری دارند.

 

 

هپاتیت از طریق حیوانات خانگی منتقل نمی شود.

عفونت دوران نوزادی

مناطقی که تعداد ناقلین زیاد است، احتمالا مهم ترین راه انتقال از طریق مادران آلوده به نوزادان است. البته عفونت از طریق بند ناف و در درون شکم به جنین منتقل نمی شود. بلکه به علت تماس نزدیک نوزاد با ترشحات خونی، انتقال صورت می گیرد. این نوع انتقال عفونت از مادران آلوده به نوزادان در جوامع غربی خیلی نادر بوده ولی در کشورهای آسیایی شایع است. در مطالعاتی که توسط دکتر علویان و همکاران در سال 1375 در اهداء کنندگان خون انجام شده، نشان داده که انتقال از مادر آلوده به نوزاد و یا انتقال در دوران کودکی مهم ترین راه انتقال این بیماری در ایران است.

یکی از دوستانم ناقل هپاتیت «بی» است، آیا می توانم جهت مهمانی و صرف غذا به خانه ی او برویم؟

هیچ معنی ندارد. حتی اگر فرد آشپز غذای شما باشد، می توانید با اطمینان خاطر با او رفت و آمد داشته باشید و از آن غذا با کمال اطمینان میل کنید. حتی اجباری در تزریق واکسن هپاتیت «بی» برای شما که جهت مهمانی به آن خانه رفت و آمد می کنید، نیست.

خانمی 35 ساله و ناقل هپاتیت «بی» هستم و متاسفانه یکی از پسرانم که 9 ساله و دبستانی است نیز ناقل هپاتیت «بی» می باشد، آیا این موضوع را باید به اطلاع مسئولین مدرسه  برسانم تا مراقبت های لازم جهت جلوگیری از سرایت به سایر دانش آموزان همکلاسی صورت گیرد؟

خیر. تاکنون هیچ مدرکی دال بر سرایت ویروس هپاتیت «بی» در معاشرت های معمول مدرسه به سایر دانش آموزان به دست نیامده است. بنابراین دلیلی برای اطلاع دادن وجود ندارد از سوی دیگر به دلیل عدم وجود فرهنگ صحیح در برخورد با این بیماری ممکن است واکنشهای ناخوشایندی از طرف مسئولین مدرسه و دیگران ایجاد شود که تاثیر منفی در روحیه فرزندتان خواهد داشت.

حدود دو ماه قبل میزبان یکی از دوستانم بودم که چند روز بعد از دیدار ایشان متوجه شدم که وی به بیماری هپاتیت «بی» مبتلا است. به توصیه پزشکان با انجام آزمایش مشخص شد که اینجانب این بیماری را گرفته و بهبود یافته ام یعنی آنتی بادی ضد هپاتیت «بی» (HBc Ab) در من مثبت است. حال آیا من این بیماری را رد کرده ام؟ چه توصیه ای جهت برخورد با همسر و فرزندانم دارید و چرا من دچار هیچ گونه علامتی نیستم؟

ویروس هپاتیت «بی» با معاشرت معمولی منتقل نمی شود. در ایران حدود 3/1 افراد دارای آنتی بادی ضد هپاتیت «بی» می باشند و در واقع ویروس به بدنشان وارد شده و توسط سیستم ایمنی دفع شده است و می توان گفت که شما جزو این دسته از افراد هستید و احتمالا از مهمتان خود مبتلا نشده اید. توصیه خاصی برای شما وجود ندارد ارتباط با سایر افراد خانواده مشکلی ندارد.

 

 

از آنجایی که ویروس در ترشحات دهانی و بزاقی وجود دارد لذا باید در هنگام سرفه یا عطسه، دهان را با دستمال پوشاند. رعایت اصول بهداشتی مانع از انتقال بیماری هپاتیت به افراد سالم می شود.

آیا امکان انتقال بیماری هپاتیت در مهدکودکها وجود دارد؟

انتقال ویروس هپاتیت در مراکز نگهداری کودکان عقب مانده ثابت شده است. در مهد کودک ها ممکن است که بچه ها از وسایل همدیگر استفاده نمایند و یا همدیگر را در هنگام بازی زخمی نموده و یا گاز بگیرند که این امور با انتقال ویروس همراه است ولی این راهها چندان اهمیتی ندارد.

 

 ارتباط بین کودکان در مهدکودکها بسیار نزدیک است.

 

ناقلین هپاتیت باید به موارد زیر توجه نمایند:

  • برای بررسی وضعیت کار کبد خود جهت معاینات و انجام آزمایشات خونی هر شش ماه یک بار به پزشک مراجعه نمایید.
  • کلیه اعضای خانواده (همسر، فرزندان و کسانی که در یک مکان با این افراد زندگی می کنند) باید برعلیه هپاتیت «بی» واکسینه شوند.
  • در صورت مراجعه به دندانپزشک، آزمایشگاه، پزشک و اصولا هر جای دیگری که خطر انتقال ویروس به دیگران وجود دارد، حتما آنان را از وجود ویروس هپاتیت در بدن خود آگاه نمایید.
  • مشروبات الکلی سبب تشدید بیماری می شود. جدا از مصرف آنها پرهیز نمایید.
  • از اهدای خون خودداری کنید.
  • افراد چاق باید تلاش نمایند تا اضافه وزن خود را کم کنند.
  • از وسایل و لوازم شخصی مثل: مسواک، ریش تراش، حوله و... هرگز به صورت مشترک استفاده نکنید.

 

 

مصرف مشروبات الکلی در ناقلین هپاتیت ممنوع می باشد.

 

در هنگام مراجعه به دندانپزشک، حتما او را از وجود ویروس

هپاتیت در بدن خود آگاه نمائید.

 

مسواک خود را از سایر اعضای خانواده جدا نمایید و از آلوده کردن

محیط بپرهیزید.

توصیه مهم سازمان انتقال خون ایران

ناقلین هپاتیت «بی» باید از اهداء خون خودداری نمایند.

درمان ناقلین

تا به امروز درمانی جهت ناقلین هپاتیت «بی» ارایه نشده است و از آنجایی که عملکرد کبد آنان خوب است، نیازی به درمان نیز ندارند. درمان با برخی داروها فقط در مبتلایان به هپاتیت مزمن (کبد مشکل دار)، صورت می گیرد.

 

 

خطر انتقال عفونت در زندگی زناشویی سالم، بسیار ضعیف است.

چند تذکر:

  1. ناقلین هپاتیت «بی» نیز می توانند زدواج کنند ولی همسر آنان باید برعلیه این بیماری واکسینه شده و از تاثیر مثبت واکسن نیز باید مطمئن شد. خوشبختانه خطر انتقال عفونت در زندگی زناشویی سالم، بسیار ضعیف است.
  2. ضروری است که تمام خانم های باردار از نظر هپاتیت «بی» بررسی شوند تا در صورت کشف عفونت از انتقال بیماری به نوزاد پیشگیری شود.
  3. بهتر است که خانم های ناقل هپاتیت اگر به تعداد کافی فرزند دارند، از حاملگی مجدد خودداری نمایند.
  4. ناقلین هپاتیت می توانند مثل بقیه مردم زندگی کرده، ورزش کنند و هیچ گونه محدودیتی در رژیم آنها وجود ندارد.

سرانجام ناقلین هپاتیت «بی»

در اکثر موارد شاهدی دال بر تخریب و التهاب سلول های کبدی دیده نمی شود و در واقع یک سازش و همزیستی بین ویروس و سیستم دفاعی بدن به وجود آمده است و این سازگاری تا سالیان دراز ممکن است باقی بماند و بیمار مشکل کبدی پیدا نکند. گاهی ویروس همچنان در حالت نهفته تا آخر عمر باقی می ماند. از هر 100 نفری که به این حالت مبتلا هستند سالیانه یک نفر (در ایران) ویروس را از بدن خود پاک کرده و آزمایش HBsAg وی منفی می شود. ولی ممکن است 2 تا 3 نفر از این افراد در عرض چند سال دچار عود بیماری شده و به اصطلاح فعالیت ویروس در بدن آنها مجددا از سر گرفته شود. به همین دلیل است که به حاملین هپاتیت «بی» توصیه می شود تا جهت معاینه، انجام آزمایش های کبدی و بررسی وضعشان هر 6 ماه یک مرتبه به پزشک معالج مراجعه نمایند.

آیا امکان منفی شدن هپاتیت «بی» (HBsAg) در ناقلین وجود دارد؟

آری، اما این احتمال کم است. طبق بررسی های انجام شده در مدت 10 سال از هر 100 نفر تنها 5 نفر منفی می شوند.

بهتر است ناقلین هپاتیت به صورت دوره ای (هر 3 تا 6 ماه) از نظر عملکرد کبد بررسی شوند تا در صورت تبدیل شدن بیماری آنها به فرم مزمن، تشخیص و درمان سریعتر صورت گیرد و از تخریب بیشتر کبد جلوگیری شود.

هپاتیت مزمن و سیروز در ناقلین هپاتیت

همانگونه که ذکر شد به دنبال ابتلا به هپاتیت «بی» ممکن است برای سالها ویروس به صورت نهفته در بدن باقی بماند. در تعدادی از این افراد ممکن است ویروس فعال شده و سبب التهاب کبد گردد. در این جریان آنزیم های کبدی (ALT,AST) در خون افزایش یافته، علایم و شواهد بالینی و آزمایشگاهی دال بر وجود التهاب در کبد ظهور می یابند. طبق مطالعات انجام شده در ایران از میان دو میلیون ناقل هپاتیت «بی» حدود 10 درصد یعنی 200 هزار نفر دچار مشکل کبدی شده و ویروس هپاتیت «بی» در کبد آنها تکثیر پیدا می کند و موجب التهاب می شود. این افراد نیاز به تشخیص شدت التهاب در کبد و فعالیت ویروس در خون و احیانا درمان دارند.

سیروز یا تنبلی کبد یک بیماری پیشرونده ی کبدی است که التهاب و تشکیل بافت جوشگاهی در کبد مشخص می شود. عده ی کمی از ناقلین هپاتیت «بی» به این رله از بیماری مبتلا می شوند جهت تشخیص این شرایط به ناقلین توصیه می شود ضمن مراجعه دوره ای و انجام آزمایشات لازم به پزشک این امکان را بدهند تا به نقش تخریبی ویروس در کبد پی برده و اقدامات پیشگیرانه ای جهت جلوگیری از بروز عارضه سیروز به عمل آورد.

امکان تبدیل ناقل هپاتیت «بی» به هپاتیت مزمن در طی سالها وجود دارد و به همین دلیل پیگیری صحیح ناقلین هپاتیت «بی» ضروری است.

 واکسیناسیون بر علیه هپاتیت

ابتلاء به بیماری هپاتیت «بی» عواقب وخیمی را بدنبال دارد. باتوجه به درمان مشکل و پرهزینه آن، مهم ترین راه مقابله با این بیماری پیشگیری از آن است. سه راه عمده انتقال هپاتیت «بی» تماس با خون و محصولات خونی آلوده، انتقال مادر به جنین و تماس جنینی است. جهت پیشگیری نیز سه راه عمده وجود دارد که عبارتند از:

رعایت اصول بهداشتی- واکسیناسیون -  تزریق  ایمونوگلوبولین ضد هپاتیت «بی» بهترین راه مقابله با ابتلاء به بیماری هپاتیت «بی» تزریق واکسن آن است. خوشبختانه در حال حاضر در سراسر کشور تلقیح واکسن هپاتیت به کلیه نوزندان جزو وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است. ابتدا در سال 1369 در دو استان سمنان و زنجان و سپس از اوایل مهر ماه 1371 در استانهای مرکزی و مازندران مصون سازی کودکان علیه بیماری هپاتیت در نوزادان تجربه و سپس به کل کشور تعمیم پیدا کرد.

واکسن هپاتیت «بی»

واکسن هپاتیت «بی» از ذرات سطح خارجی ویروس یا همان HBsAg ناقلین هپاتیت گرفته می شود. اولین بار آقای کروگمن (Krugman) در سال 1971 سرم فرم آلوده به بیماری هپاتیت «بی» را جوشانده نقش محافظتی آن در پیشگیری از ابتلاء به بیماری هپاتیت «بی» را ثابت کرد. پس از تحقیقات متعدد و با استفاده از محیط کشت مخمر و با استفاده از علم ژنتیک توانستند، واکسن مصنوعی (Recombinant) را در سال 1980 بسازند. در بررسی های انجام شده نتایج عالی و سازگاری واکسن هپاتیت «بی» با بدن انسان به اثبات رسیده است. تفاوت چندانی از نظر تاثیر بین واکسن بدست آمده از سرم ناقلین هپاتیت و واکسن مصنوعی به روش ژنتیکی وجود ندارد.

آیا استفاده از واکسن بدست آمده از خون ناقلین سالم خطر انتقال هپاتیت را به دنبال دارد؟

خیر. واکسن از آنتی ژن سطحی ویروس تهیه شده و حاوی محصولات خونی و یا ویروس زنده یا مرده نیست و کاملا بی خطر است. تابحال مواردی که دلالت بر انتقال بیماری هپاتیت به دنبال استفاده از واکسن هپاتیت داشته باشد، گزارش نشده است.

دقت کنید!

به شایعاتی که در مورد انواع واکسن های هپاتیت در جامعه رواج دارد و این که ساخت کدام کشور و یا مصرف آنها با خطراتی همراه هست و... توجه نکنید واکسن های موجود در کشور که در مراکز بهداشتی – درمانی تزریق می شود، کاملا بی خطر و موثر هستند.

دستورالعمل شیوه استفاده از واکسن هپاتیت «بی»

تزریق واکسن هپاتیت «بی» معمولا در سه نوبت وبه فواصل یک ماه و 6 ماه پس از اولین تزریق می باشد. مقدار تزریق شده در هر نوبت 10 میکروگرم (یک میلی لیتر) در بزرگسالان و 5 میکروگرم (نیم میلی لیتر) در نوزادان و اطفال است. تزریق واکسن باید عضلانی و حتما در عضله بازو صورت گیرد. در چند مطالعه تزریق درون جلدی موثر گزارش شده است.

 

 

محل مناسب تزریق واکسن هپاتیت «بی»

توجه

واکسن هپاتیت «بی» نباید در عضله باسن تزریق شود. این کار سبب کاهش تاثیر آن می شود.

تاثیر واکسن

استفاده از واکسن هپاتیت «بی» در سه نوبت تا 95 درصد موارد به ایجاد آنتی بادی ضد هپاتیت «بی» (HBsAb) و در واقع ایمن شدن فرد منجر می شود. ایمنی طولانی مدت در مقابل ابتلاء به این بیماری بستگی به میزان پاسخ آنتی بادی دارد که به دنبال تزریق واکسن ایجاد شده است. توصیه می شود تا آنتی بادی ضد هپاتیت «بی» (HBsAb) یک تا سه ماه پس از کامل شدن نوبت های تزریق واکسن اندازه گیری شود. اگر پاسخ آنتی بادی بیش از 100 واحد بین المللی باشد. بهترین پاسخ تلقی و تا سالها باقی می ماند. نتایج مطالعات متعدد و از جمله مطالعه سال 1999 در هنگ کنگ نشان داد که حداقل تا 12 سال پس از تزریق واکسن هپاتیت «بی» و ایجاد آنتی بادی ضد HBs نیازی به دوز یادآور نیست و حتی در صورت کاهش میزان (عیار) آنتی بادی در خون به دنبال تماس با ویروس هپاتیت «بی» این عیار سریعا افزایش یافته و فرد را محافظت می نماید.

نیاز به دوز یادآور واکسن نیست مگر با صلاحدید پزشک

آیا امکان دارد پس از سه نوبت تزریق واکسن فرد ایمن نشود؟

آری. در برخی افراد به دلایل نژادی، توارثی و در افراد مسن و کسانی که نقص سیستم ایمنی دارند، پاسخ بدن از نظر تشکیل آنتی بادی ضد HBs به دنبال تزریق واکسن مناسب نیست و به همین دلیل یک تا سه ماه پس از تکمیل نوبت های تزریق واکسن اندازه گیری آنتی بادی ضد ویروس هپاتیت «بی» (HBsAb) ضرورت دارد.

انجام همودیالیز در بیماران کلیوی، سن بالای 40 سال، چاقی و استعمال دخانیات تاثیر واکسن هپاتیت «بی» را کاهش می دهد.

  • برای تاثیر بهتر واکسن هپاتیت «بی»، استعمال دخانیات را ترک کنید.
  • چنانچه تاریخ مصرف واکسن گذشته باشد و یا در حین نگهداری منجر به تزریق آن تاثیر مطلوب را ندارد.

در کسانی که به دنبال تزریق واکسن هپاتیت «بی»، آنتی بادی ضد ویروس هپاتیت «بی» (HBsAb) تشکیل نشود، از مقادیر بیشتری از واکسن استفاده می شود.

تاثیر واکسن در جنس مونث بیش از جنس مذکر است.

تولید واکسن جدید هپاتیت «بی»

از زمان کشف واکسن موثر و بی خطر هپاتیت «بی» در 1981 که منجر به مقابله موثر با این بیماری گردید، تحقیقات وسیعی در جهت تهیه انواع واکسن ها شده است. اخیرا نوعی واکسن هپاتیت «بی» تهیه شده که به 105 نفر سرباز جوان تزریق شده و تاثیر آن صد درصد گزارش شده است. مصرف این واکسن در دو نوبت کفایت می کند و عوارض جانبی چندانی نیز نداشته است.

تلقیح واکسن هپاتیت «بی» در واقع سرمایه گذاری بر روی سلامتی فرزندتاناست ین واسن کودکان ا در برابر این بیماری که ممکن است در مقطعی از زندگی به آن مبتلا شوند، حفاظت می کند.

به چه کسانی باید واکسن زد

در افراد زیر تلقیح واکسن ضرورت دارد:

1.تمام نوزادان متولد شده

2.کودکان کوچکتر از 9 سال

کمیته پیشنهاد دهنده واکسن در آمریکا (ACIP) پیشنهاد کرده که در افراد جوانتر از 18 سال، واکسن هپاتیت «بی»تلقیح می شود.

3.کارکنان بهداشتی- درمانی (بیمارستانها و ...) که ممکن است باخون و فرآورده های آن و یا با سوزن و یا سایر وسایل آلوده به ویروس هپاتیت «بی» د تاس باشند. این گره شامل: پزشکان، جراحان، پرستاران، دندانپزشکان، کمک دندانپزشکان، دندانسازان و دانشجویان گروه های مختلف پزشکی، کارکنان بخش های دیالیز، کارکنان آزمایشگاهها، بانک خون، سازمان انتقال خون، کسانی که در خانه از افراد عقب افتاده مراقبت می کنند

به گروههای فوق (افراد پرخطر) گفته می شود. تزریق سه نوبت واکسن هپاتیت «بی» و بررسی آنتی بادی ضد ویروس هپاتیت «بی» یک تا سه ماه پس از آن ضروری است.

4. همسر، فرزندان، والدین و کلیه کسانی که با فرد ناقل هپاتیت «بی» زندگی می کنند. در حال حاضر واکسیناسیون گروههای نامبرده فوق جزو برنامه کشوری بوده و تلقیح واکسن به نوزادان می تواند تا 90 درصد موارد مانع از انتشار ویروس هپاتیت «بی» در جامعه شود. زیرا که مهمترین راه انتقال بیماری، از مادران آلوده به نوزادان است. با توجه به این که طبق مطالعات انجام شده در ایران حدود یک سوم جمعیت کشوری در طول زندگی خود با ویروس هپاتیت «بی» روبرو می شوند و با توجه به شیوع دو میلیونی آن در کشور، در صورت فراهم شدن امکانات کافی، واکسیناسیون هپاتیت «بی» برای همه توصیه می شود. به هر حال گروههای در معرض خطر در اولویت تلقیح واکسن قرار دارند. در صورت تعمیم آن ابتدا باید به سراغ دانش آموزان و دانشجویان رفت.

5. بیمارانی که در معرض تزریق خون مکرر هستند نظیر بیماران مبتلا به هموفیلی، همودیالیز و یا معتادان تزریقی

6. بیماران مبتلا به هپاتیت C اگر به هپاتیت B مبتلا نشده اند بهتر است واکسینه شوند.

توصیه می شود:

  • واکسن هپاتیت «بی» و ایمونوگلوبولین اختصاصی ضد هپاتیت «بی» (آمپول HBIG) به موقع و در اسرع وقت به نوزادان مادران (HbsAb) مثبت تزریق شود.
  • تلقیح دوز یادآور در بیماران همودیالیزی یا آنان که نقص سیستم ایمنی دارند در صورت عدم پاسخ مناسب بدن ضروری است.

عوارض واکسیناسیون

تا به حال حدود 20 میلیون آمریکایی و 500 میلیون انسان در سراسر دنیا واکسن هپاتیت تلقیح شده است. این آمار بیانگر آن است که با تلقیح واکسن عوارض جدی بروز نمی کند. عوارض این واکسن بسیار جزئی است و عمدتا شامل سوزش و قرمزی در ناحیه تزریق در برخی از بیماران خلاصه می شود. بروز تب خفیف، لرز، سردرد، سرگیجه، خستگی، بی اشتهایی، تهوع و کوفتگی عضلانی نادر است. وقتی صحبت از عوارض واکسن هپاتیت «بی» به میان می آید باید بدانید که عوارض آن بسیار ناچیز است و در مقابل مرگ و میر هزاران نفر مبتلا به بیماری پیشرفته کبدی که هر سال رخ می دهد، بسیار ناچیز است.

آیا ارتباطی بین واکسن هپاتیت «بی» و بیماری ام – اس وجود دارد؟

هنوز دلایل علمی دال بر نقش واکسن هپاتیت «بی» در بروز بیماری ام – اس وجود ندارد. بیماری ام – اس یک بیماری عصبی پیشرونده بوده که علت آن به درستی مشخص نیست ولی به نظر می رسد که عوامل ژنتیکی در بروز آن دخالت دارند. در مورد ارتباط بین تزریق واکسن هپاتیت «بی» و تشدید بیماری، از کشور فرانسه گزارشاتی ارائه شده ولی به نظر می رسد که این همراهی اتفاقی باشد.

استفاده از واکسن هپاتیت «بی» خطر انتقال ایدز و... را به دنبال ندارد. این واکسن کاملا بی خطر است.

آیا تزریق واکسن هپاتیت «بی» به ناقلین هپاتیت «بی» فایده ای دارد؟

خیر. تزریق واکسن هپاتیت «بی» به ناقلین هپاتیت «بی» فاده و یا ضرری ندارد. دانشمندان اخیرا با استفاده از علم ژنتیک و استخراج قسمتهایی از ویروس هپاتیت «بی» تلاش می کنند تا نوعی واکسن بدست آورند که با تزریق ان به ناقلین بیماری هپاتیت «بی» و تحریک دستگاه ایمنی آنان، با ویروس هپاتیت «بی»مقابله کنند. به هر حال استفاده از واکسن موجود در بازار برای ناقلین این بیماری توصیه نمی شود، مگر به صورت تحقیقاتی.

آیا قبل از تزریق واکسن هپاتیت «بی» به افراد خانواده ناقلین هپاتیت «بی» و ... انجام آزمایش هپاتیت (HBsAg) ضروری است؟

آری. متاسفانه برخی از افراد بدون انجام آزمایش، واکسن تلقیح کرده و بعد از مدتی به دنبال آزمایش خون متوجه ابتلای خود به هپاتیت «بی» می شوند و به غلط آن را به واکسن نسبت می دهند.

اگر تزریق نوبت دوم و سوم واکسن در زمان مناسب انجام نشود، چه باید کرد؟

اگر تاخیر کمتر از یکسال باشد تزریق نوبت های تاخیری کفایت می کند و نیازی به شروع مجدد واکسیناسیون نیست ولی اگر بیشتر از یک سال باشد، باید از ابتدا برنامه تزریق واکسن را شروع کرد. یک ماه تا سه ماه پس از اتمام دوره های تزریق واکسن، آنتی بادی ضد ویروس هپاتیت «بی» (HBsAg) بررسی شود تا در مورد ایجاد ایمنی، اطمینان حاصل شود.

آیا می توان به یک زن باردار که همسرش ناقل هپاتیت «بی» است، در دوران بارداری واکسن هپاتیت «بی» تزریق کرد؟

آری. تزریق واکسن هپاتیت «بی» در دوران بارداری بلامانع است و هیچ اثر سویی بر مادر و جنین ندارد. نباید تزریق آن را به بعد از خاتمه دوران بارداری موکول کرد. ولی اگر زن بارداری سابقه ی هپاتیت «بی» در خانواده نداشته باشد و جهت اطمینان قصد واکسیناسیون دارد، آن را بعد از زایمان انجام دهد.

به دنبال انجام آزمایشات تشخیصی هپاتیت ئذ اعضای خانواده یک ناقل هپاتیت نتایج زیر به دست آمده است چه توصیه ای جهت این افراد وجود دارد؟

محمد 18 ساله: آنتی بادی ضد HBs مثبت، آنتی بادی ضد HBc مثبت.

علی 21 ساله: آنتی بادی ضد HBs منفی، آنتی بادی ضد HBc مثبت.

احمد 3 ساله: آنتی بادی ضد HBs مثبت، آنتی بادی ضد HBc مثبت.

  • تلقیح واکسن برای علی ضرورت دارد ولی محمد و علی نیازی به تلقیح ندارند. محمد به طور طبیعی و به دنبال ابتلا به هپاتیت، خود واکسینه شده است و احمد نیز به دلیل سن کم احتمالا واکسن هپاتیت «بی» را در دوران نوزادی دریافت کرده است.

با وجودی که واکسن هپاتیت «بی» را در دوران نوزادی به فرزندم تزریق کردم ولی در سن 4 سالگی به بیماری هپاتیت «آ» مبتلا شده است. چرا؟

استتفاده از واکسن هپاتیت «بی» نمی تواند مانع ابتلا به بیماری هپاتیت «آ» شود.

آیا تزریق واکسن هپاتیت «بی» به افرادی که به تخم مرغ حساسیت دارند ممنوع است؟

خیر. در تهیه واکسن هپاتیت «بی» از مخمر (و نه تخم مرغ) استفاده می شود.

در صورتی که به دنبال تزریق واکسن هپاتیت «بی»و در خون آنتی بادی HBs مثبت شود، آیا می توان مراقبتهای بهداشتی در برخورد با افراد ناقل هپاتیت «بی» را کنار گذاشت؟

خیر. گرچه واکسن هپاتیت «بی» بسیار موثر بوده ولی رعایت دستورات بهداشتی ضروری است.

هنگام تزریق آمپول ب – کمپلکس به مادرم که HBsAg مثبت است، سوزن آلوده وارد دستم شده است. چه توصیه ای دارید؟

امیدوارم که با توجه به اینکه مادرتان ناقل هپاتیت «بی» بوده، نسبت به ایمن کردن خود با واکسن هپاتیت «بی» در گذشته اقدام کرده باشید. به هر حال توصیه می شود تا هرچه سریعتر (و ترجیحا در 24 ساعت اول، ولی تا 7 روز فرصت باقی است) به پزشک مراجعه کرده و در صورت تجویز او از ایمونوگلوبولین اختصاصی ضد هپاتیت «بی» (آمپول HBIG) استفاده کنید و اگر واکسن نزده اید نیز سریعا نسبت به شروع برنامه واکسیناسیون هپاتیت «بی» اقدام کنید.

در صورت ورود قطره خون و یا مایع بدن فرد آلوده به درون چشم فرد سالم باید جهت پیشگیری ایمونوگلوبولین اختصاصی ضد هپاتیت «بی» (آمپول HBIG) تزریق شود.

اگر سابقه ابتلا به هپاتیت در دوران کودکی وجود داشته باشد، می توان در دوران بلوغ واکسن هپاتیت «بی» تزریق کرد؟

هیچ معنی ندارد. پس از انجام آزمایش هپاتیت «بی»و در صورت منفی بودن آن تلقیح واکسن بلامانع است.

آیا نیازی به تزریق واکسن یادآور (booster) پس از 5 سال از تلقیح کامل واکسن هپاتیت «بی» وجود دارد؟

خیر. در بررسی های مشاهده شده که در اکثر موارد اگر واکسیناسیون هپاتیت «بی» به طور کامل انجام شده و آنتی بادی ضد هپاتیت «بی» مثبت شده باشد تا 10 سال نیازی به واکسن یادآور نیست. در حال حاضر واکسن یادآور هپاتیت جزو برنامه کشوری واکسیناسیون نیست.

جوانی 20 ساله هستم که بدنبال تشخیص ابتلای مادرم و یکی از خواهرانم به هپاتیت «بی» به پزشک مراجعه کردم و بنا به توصیه ایشان واکسن هپاتیت «بی» را در سه نوبت با فواصل یکماه و 6 ماه از دفعه اول تزریق کردم و در آزمایش خون اینجانب آنتی بادی ضد هپاتیت «بی» (HBsAg) مثبت گزارش شده است. آیا باز احتمال اینجانب به هپاتیت «بی» با توجه به ارتباطات خانوادگی وجود دارد؟

خوشبختانه شما به واکسیناسیون خود اقدام کرده اید و واکسن نیز در مورد شما موثر بوده و آنتی بادی ضد هپاتیت «بی»، HBsAg مثبت گزارش شده است. در چنین شرایطی شما بیش از 95 درصد در مقابل این بیماری ایمن هستید. به هر حال رعایت نکات بهداشتی در منزل مفید است . البته نباید دچار وسواس شوید.

اخیرا در آلمان واکسن جدیدی شناخته شده که می تواند علیه هپاتیت نوع «آ» و «بی» به طور همزمان جلوگیری نماید. نتایج این واکسن در آزمایشهای اولیه عالی بوده و سازگاری آن با بدن به اثبات رسیده است. در صورت تایید نهایی مصرف این نوع واکسن، می توان از آن جهت کودکان (و نه بزرگسالان) استفاده کرد.

جهت از بین بردن ویروس در لباس و لوازم آلوده به خون فرد ناقل هپاتیت «بی» چه باید کرد؟

ساده ترین روش جوشاندن لباس و لوازم آلوده پس از پاک کردن خون از آن است. البته در صورت عدم امکان آن می توان از محلولهای سفید کننده 0/5 درصد استفاده کرد. در ابتدا این وسایل را به مدت نیم ساعت دراین محلول قرار داده و سپس با آب ساده و روش معمول بشویید. لباسهای رنگی را بهتر است در الکل 70 درصد قرار داده و سپس به روش معمول بشویید. برای تهیه محلول 0/5 درصد آب ژاول، باید 10 قسمت آب (مثلا 10 لیتر) را به یک قسمت سفید کننده (1 لیتر) مخلوط نمود.

محلولهای دیگر قابل استفاده جهت شستشوی وسایل و البسه آلوده به خون افراد ناقل هپاتیت عبارت است از:

  • محلول هیپوکلریت سدیم 5/0 درصد (که از رقیق کردن مایع سفیدکننده 5 درصد بدست می آید).
  • محلول گلوتارآلدئید 12 درصد با نام تجارتی سایتکس Citex (رقیق شده).

آیا هنگام مراجعه ناقلین هپاتیت «بی» به سلمانی باید تیغ و دستگاه آن را جداگانه همراه خود داشته باشند تا از ابتلای دیگران جلوگیری شود؟

خیر. تمام سلمانی ها هنگام انجام کار باید تیغ را تعویض نمایند.

 

 

 نویسنده: دکتر علیرضا خدامی

 

کلمات کلیدی :آزمایش غربالگری ،سه ماهه اول ،سه ماهه دوم ،جنین،دوران بارداری ،نوزاد ،در بارداری چیست ،سه ماهه دوم بارداری ،تست های غربالگری ،،آزمایش ،سلولهای جنینی

 

دسترسی به سایر مقالات : آزمایش قند خون ، اوره ، اسید اوریک خون ، کراتینین ، چربی های خون ، تست های کبدی ،شمارش کامل گلبول های خونی ، شمارش پلاکت ، آزمایشات کم خونی فقر آهن ،تست های انعقادی

 

 

پوکی استخوان

 علل پوکی استخوان و افراد مستعد به آن

همچنانکه در مطالب قبلی اشاره شد، استخوان یک ارگان زنده بوده و بافت استخوانی بطور دائم در حال تازه شدن است و پوکی استخوان در واقع کاهش توده و قدرت استخوانی به حدی است که استخوان با نیرویی کمتر از حد معمول دچار شکستگی می شود (مثلا در پی خم شدن، بلند کردن جسمی و یا حتی سرفه کردن). حال ببینیم چه عواملی باعث می شوند استخوانها پوک شوند (به عبارتی دیگر، چه عواملی باعث کاهش توده استخوانی می شوند)؟

آیا پوکی استخوان یک روند طبیعی و عادی است و یا اینکه در اثر بیماری خاصی بوجود می آید؟

پاسخ هر دو مثبت است. یعنی پوکی استخوان هم می تواند یک روند عادی ناشی از افزایش سن، یا یائسگی باشد و یا اینکه در اثر بیماری خاصی بوجود می آید. بدلیل ماهیت متفاوت آنها، می توان پوکی استخوان را تحت سه گروه پوکی استخوان یائسگی (Menipausal Osteporosis)، پوکی استخوان کهولت (Senile Osteoporosis) و پوکی استخوان مرضی یا ثانویه (Pathologic or Secondary Osteoporosis) تقسیم و مورد بحث قرار دارد.

پوکی استخوان یائسگی     

همانطور که ذکر شد، استخوان دائما در حال نو و تازه شدن است. بدین ترتیب که بطور مستمر مقداری از توده ی استخوان تجزیه و برداشت و تقریبا به همان میزان بازسازی می شود. این روند تا سنین 20 الی 30 (بطور متوسط 25) سالگی بیشتر به نفع ساخت و افزایش توده ی استخوانی است و به اصطلاح تعادل استخوانی مثبت است و استخوانها از بیشترین قدرت و استحکام (peak bone mass) برخوردار هستند.

حوالی این سنین دیگر توده ی استخوانی افزایش نمی یابد و برای 5 تا 10 سال در یک سطح، تقریبا ثابت باقی می ماند ولی پس از آن در صورت عدم پیشگیری، طی روند پیرشدن هر سال 1% توده ی استخوانی کاهش می یابد.

یائسگی یک روند طبیعی در خانمها بوده و معمولا در 45 تا 55 سالگی رخ می دهد. علت یائسگی، کاهش شدید فعالیت غدد جنسی (تخمدانها) و در نتیجه افت شدید هورمونهای جنسی زنانه (یعنی استروژن و پروژسترون) است که ماحصل آن اختلال قاعدگی و در نهایت توقف عادات ماهانه و از دست دادن قدرت باروری است. یکی از عواقب یائسگی، کاهش سرعت و قدرت بازسازی استخوانی در اثر کاهش استروژن است.بطوریکه میزان کاهش توده ی استخوانی از 1% در سال در سنین قبل از یائسگی، به 2 تا 5% در سال در سنین پس از یائسگی می رسد و این روند برای 10 تا 15 سال ادامه می یابد. بطوریکه در پایان این زمان 50% توده ی استخوانی و 30% توده ی استخوانی متراکم کاهش نشان می دهد و در همین سنین است (یعنی سنین 75-60) که شکستگی استخوانی بیش از هر زمان دیگری رخ می دهد.

ادامه مطلب...

______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

نقش کلسیم، ویتامین « د » و رژیم غذایی در استخوان سازی

حدود یک چهارم (25%) وزن بدن را استخوانها و در مقابل، کلسیم بدن حدود 5/1 تا 2/2 درصد وزن بدن را تشکیل می دهد، بطوریکه در یک فرد بالغ مقدار کلسیم بدن حدود 1200 گرم می باشد و از این میان 99% کلسیم بدن در استخوانها و دندانها قرار دارد (یعنی در یک فرد بالغ حدود یک کیلوگرم کلسیم در استخوانها وجود دارد). کلسیم علاوه بر تشکیل استخوان، در تنظیم بسیاری از فعل و انفعالات سلولی (از جمله انتقال پیامهای عصبی، فعالیت قلب، انقباض عضلانی و لخته شدن خون) نقش بسیار مهمی ایفا می کند. در واقع امر، نقش کلسیم در فعل و انفعالات سلولی بیش از تشکیل و تکامل استخوان است و استخوان به عنوان یک مخزن و بانک کلسیم به حساب می آید، بطوریکه در صورت لزوم، بدن به خرج استخوانها، کلسیم مایعات داخل و خارج سلولی (از جمله خون) را تنظیم می کند. به همین دلیل اگر مصرف کلسیم روزانه کمتر از مقدار نیاز باشد، برای حفظ غلظت کلسیم خون، بدن آن را از استخوانها برداشت می کند و اگر این روند برای مدت طولانی تداوم یابد، استخوانها پوک خواهند شد.

تنظیم کلسیم بدن و استخوانها

برحسب سن، جنس و وضعیت افراد، روزانه مقداری کلسیم از طریق ادرار، مدفوع، عرق، مو و ناخن ها از بدن دفع می شود و برای اینکه تعادل کلسیم بدن بر هم نخورد، بایستی همان میزان کلسیم مصرف شود. این مقدار در بالغین بر حسب عوامل مختلف از 800 تا 1500 میلی گرم کلسیم در روز متفاوت است (برای مطالعه بیشتر به مطالب و مبحث بعدی مراجعه کنید).

نکته: بدن بطور متوسط روزانه 15 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن به کلسیم نیاز دارد. یعنی یک کودک 10 کیلوگرمی بایستی حدود 150 میلی گرم (150=15×10) و یک فرد بالغ 70 کیلوگرمی حدود 1000 میلی گرم (1050=15×70) کلسیم مصرف نماید تا نیازهای طبیعی بدن به کلسیم تامین شود و اگر فردی کمتر از این مصرف کند، بدن برای تامین کلسیم مورد نیازش آن را از استخوانها برداشت می کند که در طولانی مدت منجر به پوکی استخوان شود.

ادامه مطلب...

 

 

تالاسمی

تالاسمی چیست؟

همانطور که تاکنون عنوان کرده ایم، هر مولکول هموگلوبین از چهار زنجیره ی هموگلوبین از چهار زنجیره ی هموگلوبین تشکیل شده است و هر زنجیره ی هموگلوبین براساس اسیدهای آمینه ی تشکیل دهنده ی آن اسم بخصوص دارد مثلا زنجیره ی آلفا، زنجیره ی بتا، زنجیره ی دلتا، زنجیره ی گاما و... .هموگلوبین های بدن یک فرد سالم بالغ، از 96 درصد هموگلوبین A، حدود 2 تا 3 درصد هموگلوبین A2 و کمتر از یک درصد هموگلوبین F تشکیل شده است. مولکول هموگلوبین A که شایعترین هموگلوبین بدن یک فرد بالغ است از دو زنجیره ی آلفا و دو زنجیره ی بتا تشکیل شده است. اگر فردی به هر دلیل نتواند زنجیره ی آلفا را به مقدار کافی بسازد می گویند آلفا تالاسمی دارد و اگر کسی نتواند زنجیره ی بتا را به مقدار کافی بسازد، دچار تالاسمی بتا خواهد شد.

20140113103136-thalassemia-bloodcells-300x160

            گلبول های قرمز تالاسیک

از آنجایی که میزان کمبود این زنجیره ها متاوت است، افراد هم به انواع تالاسمی با شدت متفاوت مبتلا می شوند، تالاسمی می تواند خفیف، متوسط یا شدید باشد، تالاسمی خفیف یا متوسط برای فرد خیلی مشکل ایجاد نمی کند و او تنها مبتلا به کم خونی خفیفی می شود که شاید اصلا، و در همه ی عمر متوجه آن نباشد اما اگر کسی به تالاسمی شدید مبتلا شود، با در نظر گرفتن اینکه تالاسمی او آلفا است یا بتا، مشکلات فراوانی را پیش روی خواهد داشت، تالاسمی که بسیاری از بیماران نام آن را شنیده اند، تالاسمی از نوع شدید بتا است که به آن تالاسمی ماژور یا تالاسمی بزرگ می گویند، در این نوع تالاسمی دو فرد که هر دو مبتلا به تالاسمی از نوع بتای خفیف یا متوسط هستند با هم ازدواج کرده و درصدی از فرزندان آن ها (با توجه به شدت تالاسمی در هرکدام) دچار تالاسمی ماژور می شوند.

بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور چه علائمی دارند؟

این بیماران معمولا تا سن 6 ماهگی هیچ علامتی ندارند ولی پس از آن علائم بالینی به صورت کم خونی شدید، رنگ پریدگی، بزرگی طحال و... خود را نشان می دهد. والدین با توجه به وجود شرایط ذکر شده، فرزند خود را نزد پزشک برده و پس از معاینات و آزمایشات اولیه متوجه تالاسمی ماژور یا تالاسمی بزرگ در او می شوند.

تالاسمی های خفیف یا متوسط چگونه تشخیص داده می شوند؟

همانطور که تاکنون بیان شده است، بیماران مبتلا به تالاسمی خفیف یا متوسط می توانند به زندگی طبیعی خود ادامه داده و تنها دچار بعضی از علائم مربوط به کم خونی باشند. در تالاسمی خفیف که نام دیگر آن تالاسمی مینور است هموگلوبین بیمار معمولا بالاتر از 10 است. گلبول های قرمز کوچکتر از نرمال هستند اما تعداد آن ها طبیعی و یا حتی بالاتر از طبیعی است.

این بیماران در آزمایشات معمولی که برای بیماران انجام می شود، تشخیص داده می شوند. بیماران مبتلا به تالاسمی متوسط (intermedia) معمولا هموگلوبین بین 7 تا 10 دارند و نیاز به دریافت خون پیدا نمی کنند. این نوع تالاسمی هم از ازدواج دو فرد که هردو به مقدار خیلی کم اختلال دارند بوجود می آید. شدت کم خونی در این افراد بیشتر از نوع خفیف است و بیماران دچار درجاتی از ضعف، بی حالی، خستگی پذیری زودرس و... می باشند. از آنجایی که خونسازی در مغز استخوان به صورت فعال وجود دارد و مواد اولیه مثل فولیک اسید را مصرف می کند، لازم است بیماران مبتلا به تالاسمی خفیف یا متوسط به طور مرتب فولیک اسید (روزی 1 قرص) دریافت کنند.

چگونه می توان از تولد فرزندان مبتلا به تالاسمی ماژور جلوگیری کرد؟

متاسفانه کشور عزیز ما ایران در مسیر کمربندی قرار دارد که کشورهای تالاسمی خیز را به هم وصل می کند. امروزه یکی از آزمایشاتی که قبل از ازدواج انجام می شود، آزمایش ارزیابی و بیماریابی از نظر تالاسمی های خفیف است. بنابراین افرادی که قصد ازدواج دارند، لازم است آزمایش خون داده و آن را به پزشک نشان دهند تا در مورد آن اظهار نظر کند.

اگرچه تالاسمی در بعضی از استان های کشور، از جمله سیستان و بلوچستان، خوزستان، و ... نسبت به سایر استان های کشور شایعتر است، اما لازم است این آزمایشات در همه ی استان ها انجام شود تا از ازدواج مبتلایان به تالاسمی های خفیف و متوسط با هم جلوگیری شود.

چه اقدامات درمانی می توان برای بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور انجام داد؟

نخستین اقدام برای این افراد، جلوگیری از تولد آن ها است، اما اگر به هر دلیل کودک مبتلا به تالاسمی ماژور به دنیا آمد، در صورت عدم درمان مناسب زندگی کوتاه و دردناکی خواهد داشت.

چهار اقدام اساسی که در این بیماران صورت می گیرد عبارتند از:

1.تزریق خون

2.خارج کردن طحال از بدن

3.خارج کردن آهن اضافی از بدن

4.پیوند مغز استخوان

1. تزریق خون: هموگلوبین بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور را باید بالاتر از 9 نگهداری کنیم. این کار باعث می شود تا اکسیژن کافی به بافت های مختلف بدن برسد و علائم ناشی از کم خونی، خود را نشان ندهد. برای آنکه هموگلوبین این بیماران به عدد 9 برسد، به طور متوسط لازم است که تقریبا هر ماه 1 تا 2 واحد خون دریافت کنند.

اگر نتوانیم هموگلوبین را به 9 برسانیم، علاوه بر علائم شدید مربوط به کم خونی، استخوان های فرد در جاهای غیر معمول شروع به خونسازی می کنند بنابراین، اختلال در شکل استخوان های او از جمله استخوان های سر و صورت بوجود آمده و شکل خاصی برای این بیماران ایجاد می کند.

2. خارج ساختن طحال: طحال یکی از نقاط بدن است که گلبول های قرمز را از بین می برد بخصوص اگر شکل گلبول های قرمز در اثر اختلالات هموگلوبین (مثل تالاسمی ها) غیر طبیعی باشد. اگر پزشکان احساس کنند که کم خونی بیمار شدید است و برای آنکه هموگلوبین بیمار را در حد طبیعی نگهدارند، لازم است بیشتر از 2/5 تا 3 واحد خون در ماه به وی تزریق کنند، تصمیم به خارج کردن طحال از بدن فرد می گیرند. از طرف دیگر به خاطر داشته باشیم که طحال یک مرکز دفاعی در بدن است و در مواجهه با عفونت ها به بدن کمک می کند. اگر لازم است که طحال را خارج کنیم، معمولا این کار را پس از سن 6 سالگی انجام می دهیم تا بدن فرد برای مقابله با عفونت ها مقاوم تر باشد. ذکر این نکته ضروری است که پزشکان حدود 2 هفته قبل از خارج کردن طحال از بدن فرد، به او واکسن پنوموکوک تزریق می کنند تا نسبت به این نوع باکتری مقاومت پیدا کند. باکتری پنوموکوک یکی از عوامل مهاجم برای بدن در صورتی است که فرد طحال نداشته باشد.

images

     کودک مبتلا به تالاسمی ماژور

3. خارج کردن آهن اضافی از بدن: در اصطلاحات پزشکی لغتی داریم که به آن هموسیدروز می گوییم. منظور از هموسیدروز، حالتی است که در اثر تجمع آهن اضافی در بافت های اصلی بدن مثل قلب، کبد، پوست، لوزالمعده و...بوجود می آید. بیماری که مبتلا به تالاسمی ماژور است و لازم است ماهیانه خون دریافت کند پس از مدتی به علت تجمع آهن اضافی در بافت هایی مثل قلب، کبد، پوست و... دچار عارضه می شود. برای جلوگیری از این عارضه بهترین فکر، استفاده از ماده ای است که بتواند به آهن اضافی متصل شده و آن را از طریق ادرار از بدن خارج شازد. این ماده دفروکسامین یا دسفرال نام دارد که از دو طریق تزریق آهسته داخل وریدی یا استفاده از پمپ جایگذاری شده در زیر پوست قابل استفاده برای فرد است.

معمولا استفاده از دسفرال وقتی آغاز می شود که بیمار مبتلا به تالاسمی تقریبا 50 واحد گلبول قرمز دریافت کرده باشد یعنی تقریبا از سن 5 سالگی. از آنجایی که پمپ دسفرال گران است، همه ی افراد مبتلا به تالاسمی قادر به تهیه آن نیستند، پس با مشکلات فراوانی روبرو می شوند،...

4. پیوند مغز استخوان: تاکنون چند پیوند مغز استخوان برای بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور در ایران انجام شده است. برای پیوند مغز استخوان مهمترین اصل پیدا کردن فردی از نزدیکان او است که از نظر سیستم HLA با او یکسان باشد، به علاوه خطراتی که بیماران کاندید پیوند مغز استخوان را قبل، حین و بعد از پیوند تهدید می کند باعث شده، به صورت شایع این عمل انجام نشود.

 

نوسنده : دکتر علیرضا خدامی

 

کلمات کلیدی : کم خونی ، هموگلبین ، گلبول قرمز ، کم خونی شدید ، جریان خون ، فقر آهن ، کمبود ویتامین B12 ، کمبود فولیک اسید ، آنمی ،cbc، علت کم خونی ، گلوسیت

دسترسی به سایر مقالات : آزمایش قند خون ، اوره ، اسید اوریک خون ، کراتینین ، چربی های خون ، تست های کبدی ،شمارش کامل گلبول های خونی ، شمارش پلاکت ، آزمایشات کم خونی فقر آهن ،تست های انعقادی

 

آزمایشات کم خونی وانعقادی

آزمایشات کم خونی فقر آهن

پس از تشخیص اولیه کم خونی فقر آهن (در آزمایش CBC) آنگاه برای تایید آن از دو آزمایش آهن سرم (Serum fe) و ظرفیت کلی اتصال آهن (TIBC) (و گاهی ترانسفرین) استفاده می شود.

شرایط و آمادگی لازم: در این آزمایش حدود 5 میلی لیتر خون وریدی گرفته می شود:

  • از مصرف غذاهای سرشار از آهن (نظیر جگر، گوشت قرمز، زرده تخم مرغ، مییوه های خشک شده، حبوبات، شیر و غلات) برای 24 تا 48 ساعت قبل از آزمایش پرهیز کنید.
  • تزریق خون در 2 هفته اخیر در 2 هفته اخیر باعث اختلال در مقادیر واقعی آزمایش می شود.
  • باید برای 12 ساعت ناشتا بود.
  • قبل از انجام آزمایش از ورزش و فعالیت جسمانی شدید خودداری نمایید و قبل از نمونه گیری حداقل 15 دقیقه استراحت نمایید.
  • در صورت استفاده از دارویی پزشک معالج و مسئول آزمایشگاه را مطلع سازید.
  • ادامه مطلب...
    _____________________________________________________________________________________________________________________________________________

    تست های انعقادی

    همچنانکه از نام آنها بر می آید این آزمایشات وضعیت انعقادی خون را مورد بررسی قرار می دهند و از آنها علاوه بر تشخیص اختلالات خونریزی دهنده، برای تنظیم دوزاژ (مقدار داروی تجویزی) برخی از داروها (نظیر هپارین و کومارین) و نیز قبل از اعمال جراحی استفاده می شود و شامل شمارش پلاکتها (به مطالب قبلی مراجعه کنید)، PT، CT، BT و PTT هستند.

    CT (Clotting Time یا Coagulation): از این آزمایش عمدتا برای تنظیم دوزاژ هپارین و یا قبل از بعضی از اعمال جراحی استفاده می شود ولی امروزه بجای آن بیشتر از آزمایش PTT استفاده می شود. در CT با زدن سوزن یا لانست به نرمی گوش یا نوک انگشت یک قطره خون را بر روی یک ورقه شیشه ای ریخته و طول مدت زمانی که خون لخته می گردد را، اندازه گیری می کنند.

    BT (Bleeding Time): در این آزمایش به نرمه ی گوش سوزن یا لانست زده تا خون بیاید. آنگاه هر 30 ثانیه خون را پاک می کنند تا اینکه دیگر خونریزی ادامه نیابد (خون خشک شده باشد). این مدت زمان مقدار BT را نشان خواهد داد.

    ادامه مطلب...